Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

IX. LATA ZWĄTPIEŃ I NADZIEI (1795 — 1814)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Wkroczenie wojsk ks. J. Poniatowskiego

 

Wkroczenie wojsk ks. J. Poniatowskiego

Było to dwudziestolecie przemian i niepewności: półtora roku okupacji pruskiej, trzynaście austriackiej, cztery krótkie lata przynależności do Księstwa Warszawskiego i dwa ponownej okupacji rosyjskiej. Trzykrotnie przeżywała ludność grozę działań wojennych (1794, 1809, 1813), wielokrotnie więcej razy zapełniały miasto tłumy obcych wojsk, maszerujących na dalekie pola walk. Kraków przeżywał upadek państwowości polskiej, zmieniał władcę pruskiego na austriackiego. Lecz wśród jego obywateli byli tacy, co walką konspiracyjną wykuwali niepodległość i podejmowali Demokratyczne hasła głoszone w czasie insurekcji kościuszkowskiej.

 

 

 

1795 r.

3 stycznia konwencja rozbiorowa w Petersburgu przypieczętowała ostatecznie los Rzeczypospolitej: nastąpił TRZECI ROZBIÓR POLSKI. Kraków został przysądzony Austrii; dopiero jednak 24 października tegoż roku Prusy zgodziły się na oddanie miasta Austriakom.

Pod koniec września król pruski wydał rozkaz gubernatorowi pruskiemu w Krakowie, bar. Jerzemu Henrykowi Hoymowi, zabrania ze skarbca królewskiego na Wawelu polskich insygniów koronacyjnych. Z jego nakazu dokonano włamania do skarbca i 4 października insygnia odesłano do Berlina. W r. 1807—3 Prusacy przetopili złoto na pieniądze, a drogie kamienie sprzedali (o losach „Szczerbca" — zob. r. 1817).

Ukazał się periodyk „Monitor Różnych Ciekawości", wydawany przez Jacka Przybylskiego.

 

 

1796 r.

5 stycznia, po odejściu wojsk pruskich, do Krakowa wkroczyły oddziały austriackie. Z dniem tym rozpoczęła się w mieście PIERWSZA OKUPACJA AUSTRIACKA (trwała do 14 lipca 1809).

Tegoż dnia zaczęła się znów ukazywać „Gazeta Krakowska" (wyd. Jan Maj); wychodziła do r. 1849.

27 sierpnia ks. Auersperg, jako pełnomocnik cesarza, odebrał w Krakowie hołd wierności nowemu władcy. Z terenów trzeciego zaboru austriackiego utworzono tzw. Galicję Zachodnią ze stolicą w Krakowie.

We wrześniu miał miejsce pierwszy pobór rekruta do wojska austriackiego. Wawel przekształcono w koszary (stopniowa adaptacja budowlana przeprowadzana była do r. 1806).

Pierwsze przejawy ruchu konspiracyjnego po upadku państwa; w Krakowie podpisano akt konfederacji, dokument programowy tzw. Centralizacji lwowskiej. Był on dowodem współpracy związków konspiracyjnych w kraju z radykalnym odłamem emigracji paryskiej, czyli z tzw. Deputacją. Organizacja krakowska została niebawem rozbita przez policję austriacką.

 

 

1798 r.

W Krakowie powstał lokalny oddział Towarzystwa Republikantów Polskich, związku założonego w tym samym roku w Warszawie. Oddział krakowski składał się z około 30 osób. Program polityczny tej postępowej organizacji konspiracyjnej wzorowany był na zdobyczach rewolucji francuskiej.

 

 

1799 r.

Jacek Kluszewski, znany organizator życia teatralnego, otrzymał od cesarza przywilej na wybudowanie sceny; ten PIERWSZY STAŁY TEATR w Krakowie otwarto dnia 2 stycznia 1800 r. w budynku dzisiejszego Teatru im. H. Modrzejewskiej (działał tu do r. 1830).

W marcu przejeżdżał przez Kraków wódz rosyjski A. W. Suworow, a w lipcu — oddziały rosyjskie, udające się do Włoch, by walczyć przeciw republice francuskiej. W lutym 1800 r. część z nich wracała przez Kraków do Rosji; duża ilość budynków w mieście zajęta została na szpitale (zob. r. 1805).

Zakończono budowę największego gmachu w stylu klasycznym, mianowicie Domu Celnego przy ul. Stradomskiej, przebudowanego ze starego kościoła św. Jadwigi.

 

 

1800 r.

Władze austriackie rozpoczęły adaptację Wawelu na koszary dla wojska; przeróbki przeprowadzano według planów architekta Jana Markla (obmurowanie kolumnady na dziedzińcu).

Krakowska grupa Towarzystwa Republikantów Polskich zwróciła się do naczelnych władz organizacji z inicjatywą uwolnienia Hugona Kołłątaja z więzienia austriackiego, w którym przebywał od upadku powstania kościuszkowskiego.

 

 

1801 r.

15 marca wszedł w życie przepis o nowej organizacji magistratu i urzędów miejskich; obsadzano je w drodze konkursów, a administracja miasta została podporządkowana władzom państwowym. Oznaczało to koniec średniowiecznej autonomii miejskiej.

6 lipca w Szpitalu św. Łazarza na Wesołej pierwszy raz zastosowano szczepienia przeciw ospie (w 3 lata po próbach E. Jennera w Anglii).

Powstała oberża „Pod Węgierskim Królem", od r. 1858 nosiła nazwę Hotelu Saskiego.

Świeżo założony Urząd Budownictwa Miejskiego rozpoczął akcję burzenia starych i zrujnowanych budynków; w tymże roku rozebrano dom tzw. Małej Wagi na Rynku, szereg kaplic i kościołów (w tym św. Szczepana), ratusz kleparski i inne budowle (zob. r. 1804).

 

 

1802 r.

l września miasto Kazimierz wcielono ostatecznie do Krakowa; już wcześniej uczyniono to z Kleparzem i przedmieściami.

Powstał centralny cmentarz miejski na Rakowicach; w związku z tym nastąpiła likwidacja cmentarzy przykościelnych (m. in. koło kościoła Mariackiego).

 

 

1803 r.

Polski język wykładowy na Uniwersytecie Krakowskim zastąpiła łacina. Równocześnie miejsce dawnych kolegiów zajęły wydziały. Dalsze poczynania władz austriackich spowodowały wyjazd z Krakowa szeregu uczonych, m. in. Jana Śniadeckiego (do Wilna), Józefa Czecha (do Krzemieńca) (zob. r. 1805).

 

 

1804 r.

Kraków został ogłoszony miastem otwartym, co zadecydowało o losie średniowiecznych fortyfikacji, bezużytecznych w w. XIX. Dnia 18 stycznia 1807 rozpoczęto BURZENIE MURÓW I BASZT MIEJSKICH; do r. 1815 zlikwidowano bramę Wiślną, Szewską, Sławkowską i Mikołajską. Dalszą rozbiórkę murów miejskich kontynuowano za czasów Rzeczypospolitej Krakowskiej, pozostawiając w r. 1817 jedynie niewielką ich resztkę po obydwóch stronach bramy Floriańskiej z basztą Pasamonników i Ciesielską. W obronie szczątków pamiątkowych fortyfikacji przed krakowskimi „burzymurkami" (jak ich wówczas zwano) stanął Feliks Radwański, profesor Uniwersytetu i senator.

Z tego roku pochodzi cenny opis miasta, dokonany przez austriackiego urzędnika, Baldacciego.

 

 

1805 r.

W związku z wojną, prowadzoną wspólnie przez Austrię i Rosję przeciw Napoleonowi, przez Kraków przemaszerowały oddziały rosyjskie, udające się na plac boju. 10 grudnia przejeżdżał przez miasto cesarz Aleksander I.

W listopadzie połączono Uniwersytet Krakowski z Lwowskim; siedziba nowej, całkowicie zgermanizowanej uczelni mieściła się w Krakowie. Mimo zniemczenia Wszechnicy wielu uczonych (matematyk Littrow, mineralog Hacquet) odegrało pozytywną rolę w kształceniu młodzieży polskiej, a ich zbiory wydatnie wzbogaciły uczelnię.

 

 

1807 r.

W wyniku traktatu pokojowego w Tylży z terenów zaboru pruskiego utworzono KSIĘSTWO WARSZAWSKIE; w związku z tym wzmogła się działalność policji austriackiej w Krakowie, skierowana przeciw elementom patriotycznym.

Wydatki wojenne spowodowały obłożenie miasta wysoką kontrybucją, dochodzącą w ciągu 4 miesięcy 1807 r. do 2 milionów złotych.

 

 

1807 r.

Powstał pierwszy szpital żydowski.

Na trasie Kraków—Warszawa wprowadzono dyliżanse.

 

 

1807 r.

Niemiłosiernie burzone krakowskie fortyfikacje uwiecznił na akwarelach malarz Jerzy Głogowski.

1 kwietnia „Gazeta Krakowska" ogłosiła proklamację arcyks. Ferdynanda o wojnie między Austrią a Księstwem Warszawskim.

15 lipca o godzinie 6 rano od strony bramy Floriańskiej WKROCZYŁY DO MIASTA ODDZIAŁY POLSKIE, dowodzone przez ks. Józefa Poniatowskiego; było to faktyczne połączenie Krakowa z Księstwem Warszawskim na okres 6 lat (1809— 1815). W dniu tym magistrat złożył przysięgę Napoleonowi.

15 sierpnia uroczyście obchodzono imieniny cesarza; na Błoniach odbyła się parada wojskowa.

Do miasta przybyła trupa teatralna Wojciecha Bogusławskiego, która dała tu 54 widowiska, w tym szereg utworów patriotycznych (np. Krakowiacy i Górale).

15 listopada nadeszła do Krakowa wiadomość o podpisaniu pokoju między Austrią a Francją, w wyniku którego Kraków i Podgórze zostały przyłączone do Księstwa Warszawskiego.

Do Krakowa przybył Hugo Kołłątaj; dokonał on drugiej reformy krakowskiej Szkoły Głównej, która polegała na jej repolonizacji oraz na wprowadzeniu szeregu zmian organizacyjnych.

 

 

1810 r.

W marcu otwarto lożę wolnomularską, mieściła się ona przy ul. Kopernika 7.

W maju do Krakowa przybył nowy władca, król saski i książę warszawski Fryderyk August; uroczysty pobyt monarchy trwał od 7 do 12 tegoż miesiąca.

6 czerwca Kraków został ustanowiony wolnym miastem handlowym.

W lipcu wprowadzono tu urzędy Księstwa Warszawskiego; Kraków został siedzibą prefekta osobnego departamentu.

Z inicjatywy mieszczanina krakowskiego Tomasza Krzyżanowskiego wprowadzono z powrotem średniowieczny zwyczaj grywania hejnału z wieży Mariackiej.

 

 

1811 r.

Po wyburzeniu kilku domów i kościoła św. Szczepana utworzony został plac Gwardii Narodowej, obecny plac Szczepański.

Dyrektorem Biblioteki Jagiellońskiej został znany uczony, Jerzy Samuel Bandtkie (do r. 1837).

 

 

1812 r.

 Wojska Księstwa Warszawskiego wzięły udział w wielkiej koalicji przeciw Rosji. W czasie wojny w Krakowie znajdowały się szpitale Wielkiej Armii.

 

 

1813 r.

 W wyniku klęski Napoleona na początku roku znaczna część terenu Księstwa Warszawskiego została zajęta przez wojska rosyjskie. W lutym i marcu w Krakowie znalazła się cała władza cywilna i resztki armii Księstwa pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego.

3 maja wojska polskie opuściły Kraków, udając się przez tereny austriackie w ślad za armią napoleońską.

15 maja do miasta wkroczyły wojska rosyjskie pod wodzą gen. Sackena, zapoczątkowując dwuletnią rosyjską okupację Krakowa (1813—15).

26 sierpnia miasto zostało dotknięte klęską powodzi; woda sięgała po bramę Wiślną, zalała Stradom, Kazimierz i Podgórze; obydwa mosty na Wiśle zostały zerwane.

W grudniu sprzedany został na licytacji kościół i szpital Bonifratrów przy ul. św. Jana; równocześnie nastąpiło połączenie funduszów bonifratrów i trynitarzy oraz utworzenie szpitala na Kazimierzu.

 

 

1814 r.

W styczniu pożar strawił znaczną część kościoła Kamedułów na Bielanach (w r. 1961 spłonął dach i wieża).

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]