Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

V. ZŁOTY WIEK DZIEJÓW MIASTA (1506 — 1600)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Hołd pruski

 

Hołd pruski

Mówiono wówczas: „Cracovia totius Poloniae urbs celeberima." (Kraków z wszystkich miast Polski najprzedniejsze). I było to słuszne. Stolica potężnego państwa Jagiellonów, rezydencja królewska i siedziba poczesnego dworu liczyła łącznie z sąsiednimi miastami (Kazimierz i Kleparz) i jurydykami około 30 000 mieszkańców. Miasto stanowiło ważny ośrodek produkcyjny: w XV w. liczono tu 12 cechów rzemieślniczych, w w. XVI było ich aż 60. Pomimo stopniowej zmiany szlaków handlowych, wywołanej odkryciami geograficznymi, Kraków pozostał jeszcze doniosłym ośrodkiem handlowym. Bogate mieszczaństwo krakowskie miało ważki głos nie tylko w sprawach gospodarczych, ale i finansowych, a nawet politycznych całego państwa. Był Kraków ważnym centrum kultury, skąd rozchodziły się do wszystkich zakątków kraju nowe idee. Pod względem architektonicznym z miasta gotyckiego przeobrażał się w renesansowe.

 

 

 

1507 r.

24 stycznia koronacja Zygmunta I Starego na króla Polski.

 „Auto da fé", czyli spalenie na stosie; ofiarą był Żyd skazany za rzekome bluźnierstwa.

 

 

1509 r.

Klasztor zwierzy niecki darował królowi grunt nadwiślański, gdzie później powstał wielki ogród królowej Bony.

Umarł Jan Turzon, wybitny przedstawiciel kupiectwa krakowskiego, z pochodzenia Węgier, prowadzący rozległe, na skalę europejską, transakcje handlowe miedzią.

W Krakowie ukazała się drukiem pierwsza praca Mikołaja Kopernika; było to łacińskie tłumaczenie Listów Teofilakta z Symokatty.

 

 

1510 r.

 6 stycznia do Krakowa przybył Jakub Pizo, poseł papieża Juliusza II, celem wciągnięcia Polski do ligi przeciwtureckiej.

 

 

1512 r.

6 lutego uroczysty wjazd do Krakowa Barbary Zapolya, narzeczonej królewskiej. 9 lutego odbył się jej ślub z Zygmuntem i koronacja.

 

 

1513 r.

Na sejmiku szlachty krakowskiej w Nowym Korczynie Kraków w uznaniu dawnych przywilejów i zasług jego mieszkańców przyjęty został do jej grona. Dyplom królewski z tegoż roku zatwierdził uchwałę sejmiku. Do faktycznego zrównania stanów nigdy jednak nie doszło.

W oficynie drukarskiej Unglera wyszła PIERWSZA KSIĄŻKA POLSKA. Był to przekład łacińskiego modlitewnika Raj duszny w układzie Biernata z Lublina.

 

 

1514 r.

Kniaź Konstanty Ostrogski odbył triumfalny wjazd do miasta po zwycięstwie nad Moskwą w bitwie pod Orszą.

 

 

1515 r.

W oficynie Hallera zastosowano po raz pierwszy czcionki w kroju antykwy. Był to przejaw renesansu w drukarstwie.

U Unglera wychodzi Ortografia Stanisława Zaborowskiego, próba zaprowadzenia ładu w tekstach polskich.

 

 

1516 r.

Zdemoralizowani mnisi zakonu franciszkanów zamordowali konfratra Wojciecha Fontyna, ponieważ chciał zaprowadzić surową regułę zakonną. Dziesięciu sprawców złapano i ukarano śmiercią na Rynku.

 

 

1518 r.

Początek działalności oficyny drukarskiej Hieronima Wietora, Ślązaka z pochodzenia. Wykonał on szereg prac na zlecenie Akademii Krakowskiej, a potem zainicjował szeroką akcję wydawniczą w zakresie literatury narodowej.

15 kwietnia przybyła do Krakowa Bona Sforza, księżniczka mediolańska (1494—1557), a w trzy dni później odbył się jej ślub z królem Zygmuntem I oraz koronacja na królowę. Z jej przybyciem wiązał się przyjazd do Polski pewnej ilości Włochów. Bona zasłużyła się jako krzewicielka kultury odrodzenia w naszym kraju.

Anglik Coxe, związany z Akademią, drukuje tu jej łacińską pochwałę: De laudibus Academiae Cracoviensis.

 

 

1520 r.

Na Zamku ścięto trzech mieszczan kazimierskich, oskarżonych o niesłuszne skazanie na śmierć szlachcica.

Ludwisarz Jan Behem, przełożony nad artylerią, wykonał w odlewni obok murów miejskich dzwon, zwany „ZYGMUNTEM". 28 czerwca dzwon przetransportowano przez miasto i 9 lipca uroczyście, w obecności króla, zawieszono na dzwonnicy, która w tym roku została specjalnie podwyższona o jedno piętro.

1 sierpnia urodził się królewicz Zygmunt August (zm. 1572).

 

 

1521 r.

U Jana Hallera ukazało się dzieło Chronica Polonorum Macieja Miechowity, lekarza, dziejopisa i rektora Akademii.

18 października wobec zaostrzających się sporów pomiędzy patrycjuszowską radą miejską a pospólstwem Krakowa król powołał do życia instytucję „32 mężów". W jej skład wchodziło 12 kupców i 20 przedstawicieli cechów, a ich zadaniem była kontrola rachunków miejskich, prowadzonych przez radę miejską. Dekretem królewskim z r. 1548 dodano jeszcze 8 reprezentantów pospólstwa, tworząc instytucję „40 mężów" (quadragintaviri). W ten sposób, dopuszczając do współwładzy pospólstwo, starano się ograniczyć rządy oligarchii patrycjuszowskiej.

 

 

1523 r.

W Krakowie dał się odczuć pierwszy powiew reformacji; wpływy nauki Lutra rozprzestrzeniały się wśród mieszczaństwa. W celu zwalczania tych „religijnych nowinek" król wydał edykt ustanawiający komisje rajców miejskich (zob. r. 1528).

Do Krakowa przybyło w 500 koni poselstwo moskiewskie.

Zmarł Maciej Miechowita, historyk i profesor Akademii Krakowskiej.

Nieznany sprawca dokonał zamachu na króla Zygmunta I.

 

 

1523 — 1535 r.

Biskupem krakowskim był wybitny humanista i polityk Piotr Tomicki.

 

 

1524 r.

Rada miejska zamówiła w Norymberdze zegar na wieżę ratuszową.

Do Krakowa przybył malarz Jan Suess z Kulmbachu; malował on m. in. kościół św. Marcina i Floriana.

 

 

1525 r.

10 kwietnia dotychczasowy wielki mistrz krzyżacki, a odtąd dziedziczny książę w Prusach, Albrecht Hohenzollern, złożył królowi Zygmuntowi hołd lenny. Był to znany i uwieczniony później na płótnie przez Jana Matejkę HOŁD PRUSKI. W tym samym czasie podpisano układ krakowski, i uzależniający Prusy Książęce od Polski oraz określający kwestię następstwa po Albrechcie.

 

 

1526 r.

Z polecenia królewskiego dokonano w Antwerpii pierwszego zamówienia na ARRASY (16 sztuk) (zob. r. 1533).

W lutym król wyruszył do Gdańska, by ukarać sprawców wystąpień społecznych (r. 1525); wrócił w październiku.

1 listopada przyszła na świat córka królewska Katarzyna, późniejsza królowa Szwecji i matka Zygmunta III (zob. r. 1587).

 

 

1527 r.

Do Krakowa przybyło poselstwo króla francuskiego Franciszka I. Była to pierwsza próba sojuszu Polski i Francji.

Pożar strawił część miasta od Nowej bramy do kościoła św. Szczepana oraz cały Kleparz.

Budowa arsenału królewskiego; wzniesiony on został u podnóża Wawelu. Później inny arsenał wzniósł Władysław IV (zob. r. 1643).

 

 

1528 r.

Rozegrała się sprawa magistra Jakuba z Iłży, wykładowcy Akademii, podejrzanego o sprzyjanie luteranizmowi. Był on jednym z pierwszych reprezentantów reformacji w Krakowie; sprawa ta ciągnęła się do jego ucieczki z miasta w r. 1534 (zob. r. 1536).

 

 

1529 —1534 r.

Hans Dürer, brat znanego artysty norymberskiego, Albrechta, został nadwornym malarzem królewskim. Ozdabiał malowidłami wnętrza Zamku królewskiego (m. in. fryz w Sali Poselskiej z r. 1532).

 

 

1530 r.

20 lutego arcybiskup Jan Łaski koronował na króla młodego, 10-letniego Zygmunta Augusta.

Powstała pierwsza drukarnia hebrajska w Polsce, prowadzona przez braci Halinów. Druga drukarnia tego typu powstała w r. 1568 pod kierownictwem Izaaka z Prościejowa (czynna do r. 1626).

Pożar domów przy ul. Grodzkiej i Kanoniczej.

 

 

1531 r.

U Unglera ukazała się praca Jelonka Tucholczyka Farrago actionum civilium, stanowiąca podręcznik prawa miejskiego; do r. 1558 ukazało się dalszych 6 wydań tej pracy.

Hetman Jan Tarnowski po zwycięstwie pod Obertynem wkracza uroczyście do miasta.

 

 

1533 r.

Ukończenie KAPLICY ZYGMUNTOWSKIEJ, czołowego dzieła renesansowej architektury sakralnej. Architektem i budowniczym był B. Berrecci, który w r. 1517 przedstawił królowi jej plan; budowa kaplicy miała miejsce w latach 1519—31 (zob. r. 1593).

Pierwsza wzmianka o rurmusie doprowadzającym wodę do Zamku.

Dominikanie urządzili pierwsze przedstawienie teatralne w języku polskim; było to widowisko pasyjne w 108 scenach, trwające przez 4 dni.

Rada miejska Kazimierza podpisała ugodę z Żydami w sprawie „miasta żydowskiego", które miało mieć osobny mur i trzy bramy.

Na polecenie królewskie dokonano drugiego zamówienia ARRASÓW; łączna ilość obu zamówień wyniosła 108 sztuk (zob. r. 1548—53).

 

 

1534 r.

W oficynie F. Unglera ukazała się pierwsza przyrodnicza książka polska; było to dzieło Szczepana Falimierza: O ziołach, zwierzętach, ptakach, rybach. Dała ona początek polskiej literaturze przyrodniczej, a zwłaszcza rolniczej. W XVI w. ukazało się w Krakowie 25 książek rolniczych (zob. r. 1588).

„Wylew Wisły zniósł most wielki, prowadzący na Kazimierz, i trzy inne" (M. Bielski); powstały szkody w kościołach na Kazimierzu.

 

 

Ok. 1535 r.

Pod Krakowem na Woli Justowskiej powstał pałac renesansowy Justusa Decjusza, historyka i sekretarza królewskiego. Projektowany był przypuszczalnie przez B. Berrecciego, realizatorami byli: Jan Cini, Filip z Fiesole i Gianotis.

 

 

1535 r.

Zygmunt Stary nadał moc prawną łacińskiemu tłumaczeniu Zwierciadła saskiego, dokonanemu przez sekretarza rady miejskiej Mikołaja Jaskiera (zob. r. 1558).

Zmarł historiograf nadworny, Bernard Wapowski.

Zygmunt I nadał szlachectwo wszystkim profesorom i wykładowcom Akademii Krakowskiej.

 

 

1536 r.

Drukarz H. Wietor karany za tłoczenie i rozpowszechnianie broszur różnowierczych.

18 października miał miejsce pożar części nowo zbudowanego Zamku.

 

 

1537 r.

Dalszym przejawem polonizacji mieszczaństwa krakowskiego było przeniesienie przez Zygmunta I nabożeństw i kazań niemieckich z kościoła Mariackiego do znacznie mniejszego św. Barbary. W tym czasie w cechach było tylko 20 % Niemców (zob. r. 1600).

Na Rynku krakowskim zamordowany został budowniczy Bartłomiej Berrecci; tłem morderstwa była zemsta osobista.

 

 

1538 —1545 r.

Biskupem krakowskim był Piotr Sulimczyk Gamrat, gorący poplecznik królowej Bony, człowiek o nader niskim poziomie moralnym, zagorzały przeciwnik reformacji.

 

 

1539 r.

„Katarzyna Malcherowa (mieszczka krakowska) przeszła na wiarą judajską. Przez Gamrata skazana na śmierć i spalona na Rynku" (M. Bielski).

 

 

1542 — 1551 r.

Prawo rzymskie wykładał w Akademii Piotr Rojzjusz, Hiszpan, właściwe nazwisko: Ruiz de Moros (uwieczniony we fraszkach J. Kochanowskiego).

 

 

1543 r.

Rok ten jest ważny w dziejach literatury narodowej: MIKOŁAJ REJ wydrukował u Scharffenberga utwór Krótka rozprawa między trzema osobami: panem, wójtem a plebanem; ANDRZEJ FRYCZ MODRZEWSKI wydał po łacinie pierwszą swą pracę w zakresie spraw społecznych, O karze mężobójstwa; STANISŁAW ORZECHOWSKI wydał po łacinie Fidelis subditus oraz swe słynne Turcyki.

Umarł zasłużony drukarz Florian Ungler; równocześnie rozpoczęła pracę nowa oficyna drukarska — Siebeneycherów.

W maju przybyła do Krakowa uroczyście witana Elżbieta Austriaczka, poślubiona Zygmuntowi Augustowi i koronowana na Wawelu.

Pomór w Krakowie; według M. Bielskiego zmarło podobno w mieście 20 000 osób.

 

 

1545 r.

Zmarła Elżbieta Austriaczka, żona Zygmunta Augusta.

Zmarł Justus Decjusz (ur. 1485). Jego syn, Justus młodszy, był gorliwym kalwinem.

Po śmierci Gamrata biskupem krakowskim został Samuel Maciejowski herbu Ciołek, wybitny humanista; jego dwór na Prądniku gromadził wybitnych artystów. Tutaj Łukasz Górnicki pisał swego Dworzanina.

 

 

Ok. 1546 r.

W domu mieszczanina Wojewódki zebrało się pierwsze kółko różnowiercze. W skład jego wchodzili: Andrzej Trzecieski starszy, Andrzej Frycz Modrzewski, Franciszek Łismanin, Jan Drzewiecki, późniejszy prymas Jakub Uchański (zob. r. 1552).

 

 

1546 r.

Zmarł drukarz Hieronim Wietor.

 

 

1548 r.

1 kwietnia na Zamku krakowskim zmarł król Zygmunt I. Następcą jego został koronowany już wcześniej ZYGMUNT II AUGUST (panował 1548—1572). Na dworze wokół nowego króla skupiło się liczne grono pisarzy i humanistów: Jan Kochanowski, Łukasz Górnicki, Andrzej Trzecieski, Andrzej Nidecki i inni.

W sierpniu opuściła Kraków na zawsze królowa Bona (na skutek nieporozumień z synem); udała się początkowo na Mazowsze, później wyjechała do Włoch.

 

 

1548 — 1553 r.

Król dokonał trzeciego zamówienia ARRASÓW. Ostatnia ich partia projektowana była przez Michała van Coxiena. W r. 1572 liczba ich wynosiła 356 (zob. r. 1596).

 

 

1549 r.

W maju słudzy kościoła WW. Świętych napadli na szkołę kościelną i zabili jednego ze scholarów. Ci zorganizowali hałaśliwą demonstrację na Zamku, kiedy zaś nie doczekali się sprawiedliwości, postanowili łącznie z żakami Akademii opuścić Kraków. Według przesadnych danych w tym wyjściu żaków z Krakowa opuścić miało miasto przeszło 6500 młodzieży.

 

 

W połowie XVI w.

W Krakowie działali: znany medalier Giovanni Jacopo Caraglio z Werony, związany z dworem królewskim, oraz nadworny złotnik Marcin Siedmiogrodzki.

 

 

Ok. 1550 r.

Rozpoczęła działalność drukarnia Łazarzowa, Łazarza Andrysowicza, która później przeszła na jego syna, Jana Januszowskiego (1550—1623).

 

 

1550 r.

Na katedrę hebraistyki w Akademii powołany został włoski uczony Franciszek Stankar, zwolennik reformacji.

4 grudnia odbyła się koronacja Barbary Radziwiłłówny, żony Zygmunta Augusta.

 

 

1551 r.

W Krakowie ukazały się: Frycza Modrzewskiego De Republica emendanda (wydanie skrócone ze względu na cenzurę kościelną) i Kronika wszystkiego świata Marcina Bielskiego.

W maju zmarła królowa Barbara, żona Zygmunta Augusta.

 

 

1552 r.

Pierwsze jawne nabożeństwo ewangelickie W Krakowie. Gorliwymi propagatorami nowego wyznania byli mieszczanie krakowscy: Gutterer, Fogelweder, Aichler, Decjusz młodszy, a protektorem — potężny Jan Boner. Wpływowym działaczem kalwińskim był w latach 1552—61 Grzegorz Paweł z Brzezin, którego kazania na Wesołej gromadziły do 1000 słuchaczy. Później, w związku ze swymi ariańskimi sympatiami, zmuszony był opuścić Kraków.

 

 

1553 r.

W czerwcu przybyła do Krakowa Katarzyna Habsburżanka, narzeczona królewska.

Zmarł Piotr Kmita, marszałek koronny i wojewoda krakowski, mecenas m. in. Marycjusza z Pilzna i Marcina Bielskiego.

 

 

1554 r.

W Bazylei ukazano się dzieło Sebastiana Münstera Cosmographia z opisem i widokiem Krakowa.

 

 

1555 r.

Powstaje pierwszy stały zbór ewangelicki Krakowie.

Miał miejsce pożar Sukiennic. W latach 1556—59 odbudowano gmach w nowej postaci; attykę Sukiennic miał zaprojektować i wykonać Jan Maria Padovano (zm. 1574). W ciągu następnych dwóch wieków budynek został zniekształcony przez rozliczne przybudówki, a nie remontowany znalazł się w stanie ruiny (zob. r. 1818, 1875, 1879).

 

 

1556 r.

Rozpoczęła działalność drukarnia różnowiercza Macieja Wierzbięty, czynna do r. 1599.

Pożary dotknęły część Zamku, wieżę ratuszową i kościół św. Katarzyny.

 

 

1557 r.

Pierwsze tumulty skierowane przeciw róźnowiercza; na pogrzebie żony Hieronima Filipowskiego żacy krakowscy rozpoczęli gorszące awantury. Różnowiercy odpowiedzieli manifestacją.

Izrael Isserles zbudował synagogę, zwaną Remuh.

 

 

1558 r.

Na mocy przywileju królewskiego organizatorem pierwszej POCZTY W POLSCE został Prosper Prowano; w r. 1569 przywilej przeniesiony został na Sebastiana Montelupiego. Poczta łączyła Kraków z Włochami, a przekazanie wiadomości stąd do Wiednia trwało 3 i pół dnia.

Pisarz miejski krakowski Bartłomiej Groicki (zm. 1605) wydał u Ł. Andrysowicza Artykuły prawa magdeburskiego, a w r. 1559 Porządek sądów i spraw miejskich prawa magdeburskiego — podstawowe dzieła sądownictwa miejskiego wielokrotnie później wznawiane (pierwsze do r. 1587 miało łącznie 7 wydań, drugie do połowy XVIII w. — 9 wydań).

 

 

1559 r.

Uczony krakowski Benedykt z Koźmina przekazał Akademii w testamencie 1000 zł rocznie na zakup książek do biblioteki. Od tego czasu rozpoczyna się systematyczny rozwój Biblioteki Akademii, dziś BIBLIOTEKI JAGIELLOŃSKIEJ.

 

 

1560 —1572 r.

Biskupem krakowskim został Filip Padniewski, wybitny humanista; w kręgu jego oddziaływania znajdowali się: Jan Kochanowski, Jakub Górski, Andrzej Nidecki.

 

 

1562 r.

Zmarł Jan Boner, kasztelan sądecki, syn Seweryna, bankiera Zygmunta Starego. Był przywódcą kalwinów małopolskich.

 

 

1563 r.

 Według inwentarza skarbca katedry krakowskiej znajdowało się w nim 120 złotych kielichów, 170 relikwiarzy i monstrancji, 600 świeczników, 600 tkanin itp.

 

 

1564 r.

W Krakowie powstała szkoła kalwińska; jej kierownikiem do r. 1572 był Krzysztof Trecy, potem Jan Thenaud.

 

 

1565 r.

Zygmunt August darował Bractwu Kurkowemu kura i złoty łańcuch, wybitne dzieło polskiego złotnictwa renesansowego.

Gabriel Słoński, budowniczy miejski, wzniósł arsenał municypalny koło bramy Floriańskiej.

Król nakazał staroście krakowskiemu zamurowanie jaskiń, zwanych „smoczymi jamami", u podnóża wzgórza wawelskiego.

Na mocy postanowień sejmowych burgrabia Zamku krakowskiego miał na nim stale przebywać; równocześnie określono liczbę załogi na 300 pieszych.

Rozpoczęto budowę attyki na Zamku.

22 grudnia król potwierdził dożywotni charakter urzędu radzieckiego. Było to usankcjonowanie klanowego i oligarchicznego charakteru rady miejskiej, w której decydowały możne rody patrycjuszowskie (zob. r. 1677).

 

 

1566 r.

Według lustracji na Rynku, wokół Sukiennic znajdowały się 342 kramy.

Ukazała się pierwsza książka techniczna, napisana przez Polaka i wydana po polsku: Stanisława Grzebskiego Geometria, to jest nauka miernicza. Druga książka techniczna wyszła w r. 1573, było to dzieło Olbrychta Strumieńskiego O sprawie, sypaniu, wymierzaniu i rybieniu stawów. W tymże roku Łukasz Górrnicki wydał Dworzanina polskiego.

 

 

1568 r.

W drukarni Wierzbięty wyszły dwie książki Mikołaja Reja: Żywot człowieka poczciwego i Zwierciadło.

 

 

1570 r.

Ewangelicy krakowscy zakupili kamienicę przy ul. św. Jana, zwaną Brogiem, gdzie urządzili swój zbór (zob. r. 1574).

 

 

1570—1580 r.

Działał w Krakowie Jan Michałowicz z Urzędowa, rzeźbiarz, twórca wielu pomników nagrobnych.

 

 

1571 r.

Uległy zburzeniu tamy na Wiśle koło Skałki; odtąd główny nurt Wisły skierował się na południe od Kazimierza.

 

 

1572 r.

W Knyszynie na Podlasiu umarł król Zygmunt August, ostatni z Jagiellonów.

 

 

1574 r.

W połowie lutego odbył się pogrzeb Zygmunta Augusta. Kilka dni później wjechał do miasta pierwszy elekcyjny król polski HENRYK WALEZY, panujący jedynie przez 4 miesiące tegoż roku.

21 lutego Walezy koronował się na Wawelu; w dwa dni później, w czasie gonitw zorganizowanych dla uczczenia koronacji, magnat Samuel Zborowski zranił śmiertelnie Andrzeja Wapowskiego, za co skazany został na banicję (zob. r. 1584).

18 czerwca Henryk na wiadomość o śmierci swego brata, Karola IX, uszedł potajemnie do Francji (panował tu jako Henryk III w latach 1574—1589).

Pierwszy powiew kontrreformacji: podburzone przez fanatycznych księży tłumy katolickie zorganizowały napad na zbór ewangelicki Bróg (zob. r. 1587).

 

 

1576 r.

Na króla Polski wybrano księcia siedmiogrodzkiego STEFANA BATOREGO (panował 1576—1586). Z obawy przed możliwością opanowania miasta i Zamku przez zwolenników Habsburgów postanowiono, by „miasto ustawicznie zawarte było, a jedyna tylko brama otworzona była".

18 lutego do Krakowa przybyła Anna Jagiellonka, a dwa miesiące później — nowy elekt.

1maja odbył się ślub i koronacja Batorego i Anny Jagiellonki.

 

 

1577 r.

W Kolonii ukazało się dzieło J. Brauna i F. Hogenberga Civitates orbium terrarum (następne wydania: 1597, 1618) z dłuższym opisem Krakowa i pięknym jego widokiem, wykonanym przez Meriana Vischera.

 

 

1578 r.

Rozpoczęła działalność drukarską oficyna Piotrkowczyków, czynna do r. 1676. Następnie stała się ona drukarnią Akademii.

W drukarni Łazarzowej ukazało się czołowe polskie dzieło medyczne w XVI w., traktat Wojciecha Oczki Cieplice. W r. 1581 ta sama drukarnia wydała inne jego dzieło — Przymiot, o chorobach wenerycznych.

Mieszczanin krakowski Aleksander Gwagnin, Włoch z pochodzenia, wydał w Krakowie Sarmatiae Europeae descriptio.

 

 

1579 r.

Przybył do Krakowa i tu mieszkał Faust Socyn, Włoch z pochodzenia, wybitny ideolog ariański. W r. 1583 opuścił miasto w obawie przed prześladowaniami; powrócił tu po kilku latach. W r. 1594 i 1598 omal nie przypłacił życiem swych poglądów religijnych, gdy stał się ofiarą napaści podburzonych przez księży tłumów. Zmarł w r. 1604 w Lucławicach pod Krakowem.

 

 

1582 r.

Zmarł rzeźbiarz Hieronim Canavesi, działający w Krakowie.

 

 

1583 r.

W czerwcu odbył się na Zamku ślub bratanicy królewskiej Gryzeldy Batorówny z Janem Zamoyskim, kanclerzem i hetmanem w. kor., bliskim współpracownikiem władcy. W związku z tą uroczystością JAN KOCHANOWSKI napisał utwór dramatyczny Odprawa posłów greckich.

Na Kazimierzu ustalono dokładnie granice posesji i rozszerzono nieco tereny miejskie (podobnie w r. 1608).

 

 

1584 r.

Kraków był świadkiem finału sprawy Samuela Zborowskiego, który wrócił do kraju mimo wyroku banicji i wystąpił zbrojnie przeciw Janowi Zamoyskiemu. Ten pojmał go pod Krakowem, sprowadził do miasta i nakazał ściąć (pod basztą Senatorską) dnia 26 maja. Fakt ten wywołał wielki oddźwięk w kraju.

Założono Arcybractwo Miłosierdzia opiekujące się ubogimi.

 

 

1586 r.

Tumulty żakowskie w Krakowie.

 

 

1587 r.

7 maja żacy rozpoczęli tumulty pod ewangelickim Brogiem; różnowiercy broniąc się zabili uczestnika tumultu, w odpowiedzi na co tłumy ponowiły napad — świątynia została zajęta i spalona (zob. r. 1591).

W oficynie drukarskiej Siebeneychera Marcin Bielski wydał Rozmowę nowych proroków, dwu baranów o jednej głowie, starych obywatelów krakowskich.

W dniach 19 i 22 sierpnia w Warszawie doszło do podwójnej elekcji; większość szlachty wybrała królewicza szwedzkiego i wnuka Zygmunta I, ZYGMUNTA III WAZĘ (panował 1587—1632), mniejszość — arcyks. Maksymiliana Habsburga. W obliczu grożącej wojny domowej i najazdu wojsk Maksymiliana Zamoyski przybył do Krakowa 8 września i przygotował się do obrony miasta, koncentrując ok. 8000 ludzi i 150 dział.

Od 14 października do 25 listopada (z przerwami) OBLĘŻENIE KRAKOWA przez wojska arcyks. Maksymiliana (ok. 8000 ludzi); było to pierwsze oblężenie w czasach nowożytnych, a od jego wyniku zawisły dalsze losy kraju. 24 listopada nastąpił ostateczny szturm od strony Krowodrzy i Garbar krwawo odparty przez obrońców. Wojska arcyksięcia wycofały się na Śląsk, gdzie w styczniu 1588 zostały pokonane przez Zamoyskiego pod Byczyną.

27 grudnia nowo obrany król Zygmunt III Waza wjechał do miasta i w tym dniu został koronowany.

 

 

1588 r.

W maju odbył się uroczysty pogrzeb króla Stefana Batorego.

Do Krakowa przybyli pierwsi jezuici, którym początkowo oddano kościół św. Barbary; następnie przenieśli się do nowo wzniesionego kościoła śś. Piotra i Pawła (zob. r. 1596). Ich przybycie oraz potęgujący się wpływ na dworze Zygmunta III oznacza wzmożenie się kontrreformacji i rozfanatyzowanie tłumów (zob. r. 1591).

W oficynie Siebeneycherów ukazała się polska książka rolnicza pt. Gospodarstwo; autorem jej był Anzelm Gostomski.

Otwarto pierwszą w Krakowie szkołę średnią; w r. 1619 Bartłomiej Nowodworski (zm. 1624) przeznaczył dużą sumę na Jej utrzymanie (stąd nazwa dzisiejsza). W uczelni tej kształcił się szereg wybitnych jednostek, m. in. Marek i Jan Sobiescy. Gmach Kolegium Nowodworskiego przy ul. św. Anny zbudował w latach 1639—43 architekt Jan Leitner.

Na Rynku spalono niejakiego Zakrzewskiego, który dokonał morderstwa w kościele Karmelitów na Piasku.

 

 

1589 r.

Spalono dwóch mincerzy, co „monetę fałszywą kowali w jednym ogrodzie przed Mikołajską bramą".

Ścięto grabarza, który w czasie pomoru mordował ludzi.

 

 

1590 r.

Na mocy konstytucji sejmowej kupcy obcy, opuszczający kraj, mieli zostawiać w mieście dziesiątą część swego majątku.

 

 

1591 r.

W maju, w wyniku tumultu antydysydenckiego, nastąpiło SPALENIE BROGU oraz napad na cmentarz różnowierczy. Był to ostateczny cios zadany krakowskiej gminie ewangelickiej i zdecydowany wyraz kontrreformacji.

 

 

1593 r.

Zakończono rozpoczęte w r. 1591 pozłacanie dachówek na kaplicy Zygmuntowskiej.

Dwukrotny wylew Wisły; w pierwszym zalany zosta! zupełnie kościół Bernardynów.

 

 

1594 r.

W Krakowie ukazało się znakomite tłumaczenie Nowego Testamentu, dokonane przez jezuitę ks. Jakuba Wujka.

W październiku miasto powitało uroczyście Zygmunta III, który wrócił ze Szwecji jako koronowany król tego kraju.

 

 

1595 r.

W lutym król dokonał otwarcia sejmu w Krakowie.

Spłonęła część Zamku koło Kurzej Stopki.

W Łobzowie urodził się królewicz Władysław, późniejszy król Władysław IV.

Stracono dwóch szlachciców; jeden oskarżony był o rozbój, drugi o porwanie niewiasty.

 

 

1596 r.

Jezuici rozpoczęli budowę kościoła śś. Piotra i Pawła. Budowla, nad którą czuwał Józef Britius, a potem Jan Maria Bernardoni, musiała zostać rozebrana już w fazie wstępnej z powodu wadliwych obliczeń (zob. r. 1605).

We wrześniu zmarła Anna Jagiellonka (ur. 1523), przekazując Rzeczypospolitej w testamencie arrasy wawelskie, stanowiące jej prywatną własność. Arrasy zastawił w czasie „potopu" Jan Kazimierz w Gdańsku, skąd zostały wykupione dopiero w r. 1724; w r. 1795 zabrane zostały do Rosji. Wróciły stamtąd do kraju w r. 1921 (zob.).

 

 

1597 r.

Ukazała się Kronika polska Marcina Bielskiego, wydana przez jego syna Joachima.

 

 

1598 r.

Dwukrotny wylew Wisły.

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]