Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

Wiek XX

W dziedzinie architektury secesję i modernizm przełomu XIX i XX w. reprezentują gmachy: Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych Pałac Sztuki (architekt F. Mączyński 1901), przebudowanego Starego Teatru (F. Mączyński, T. Stryjeński 1903), Szkoły Przemysłowej (S. Odrzywolski 1912), Muzeum Techniczno-Przemysłowego (T. Stryjeński, J. Czajkowski 1914) oraz wnętrze cukierni Jana Michalika (K. Frycz 1911).
Różne odmiany późnego modernizmu kontynuowano w okresie międzywojennym projektując przy alei Mickiewicza kilka gmachów w stylu "reprezentacji państwowej", m.in.: Akademia Górnicza i Biblioteka Jagiellońska (architekt W. Krzyżanowski), Muzeum Narodowe (C. Boratyński, E. Kreisler). Duże znaczenie miała konserwatorska i architektoniczna twórczość A. Szyszko-Bohusza (prace na Wawelu, gmach PKO, galeria Pryzmat).
Artyści malarze tworzyli ugrupowania, takie jak: formiści (1917, T. Czyżewski, Z. Pronaszko i A. Pronaszko, T. Niesiołowski, A. Zamoyski, L. Chwistek), Jednoróg (1925, J. Rubczak, F. Szczęsny-Kowarski, J. Fedkowicz), Zwornik (1928). Komitet Paryski (kapiści), założony przez J. Pankiewicza (od 1931 w Krakowie): J. Cybis, H. Rudzka-Cybisowa, J. Czapski, Z. Waliszewski, A. Nacht-Samborski, J. Jarema, T.P. Potworowski, niektórzy z kapistów stworzyli na Wawelu największy zespół malarstwa monumentalnego w Polsce - nowe plafony na I i II piętrze zamku.
Ponadto działała awangarda w ramach Grupy Krakowskiej (M. Jarema, H. Wiciński). Część tych artystów tworzyła nadal w okresie powojennym, a dołączyli do nich: E. Eibisch, Z. Radnicki, C. Rzepiński, W. Taranczewski. Grupę młodych plastyków stworzyli: T. Kantor, T. Brzozowski, J. Nowosielski, K. Mikulski, J. Tchórzewski, A. Wróblewski. Rzeźbę powojenną i ostatnich lat reprezentują tacy twórcy, jak: X. Dunikowski, J. Puget, M. Konieczny, M. Kruczek, J. Bereś.
Socrealizm i czasy współczesne.
Architektura po 1945 przeżyła fazę realizmu socjalistycznego w Nowej Hucie (1949-1953, zespół T. Ptaszyckiego), pierwszym wieżowcem był gmach Biprostalu (1964, architekci M. Wrześniak, P. Czapczyński), a wyróżniające się realizacje to: szpital dziecięcy w Prokocimiu (1965, architekt W. Poraj-Biernacki), Matki Boskiej Królowej Polski w Bieńczycach (1967-1977, W. Pietrzyk) oraz w Mistrzejowicach Św. Maksymiliana Marii Kolbego (1976-1983, J. Dutkiewicz), Centrum Sztuki i Techniki Japońskiej (1993-1994, architekci Isozaki i J. Ingarden).

Obiekty sakralne

Kościół Jezuitów

Kościół Serca Jezusowego i zespół klasztorny Jezuitów

Ulica Kopernika w Krakowie leży na uboczu głównych traktów wycieczkowych i komunikacyjnych. Jest to jednak miejsce ciekawe i niezwykle cenne. Wiele przy tej ulicy zabytkowych budowli, ogrodów, miejsc historycznych, kościołów i klasztorów (w tym ściśle klauzurowy klasztor Sióstr Karmelitanek Bosych). Przy ulicy Kopernika zlokalizowany jest również zespół kościoła i klasztoru Jezuitów. Wieża kościelna dominuje w panoramie miasta, stanowiąc jeden z jej charakterystycznych elementów, konkurując z wieżami Mariacką i Ratuszową.
Z Krakowem zakon jezuitów związany jest od wieków. Ojcowie jezuici byli królewskimi kaznodziejami i spowiednikami. Mieli stałe miejsce na dworze królewskim. Z królewskiej też fundacji wzniesiono dla nich w latach 1597-1633 piękną barokową świątynię - kościół świętych Piotra i Pawła przy ul. Grodzkiej. Kasata zakonu w r. 1773 przerwała wielowiekowy związek jezuitów z miastem. Gdy po reaktywowaniu zgromadzenia w 1814 powrócili w 1867 do Krakowa, sprawą najwyższej wagi stało się uzyskanie odpowiedniej świątyni, gdyż wszystkie, w których dawniej sprawowali swą służbę, były już zajęte przez innych gospodarzy. Do czasu rozwiązania problemów lokalowych jezuici rezydowali w wynajętym domu przy kościele Bożego Ciała na Kazimierzu.
Poszukiwania nowej lokalizacji dla świątyni zakonu kaznodziejów i nauczycieli zostały uwieńczone w 1868 zakupem parceli przy ul. Kopernika, w dzielnicy Wesoła. W 1904 poddano ideę budowy centralnej świątyni Serca Jezusowego w Krakowie dla Polaków pod zaborami i na emigracji. Rozpoczęto zbiórkę funduszy, które pochodziły od licznych ofiarodawców. Można powiedzieć, że kościół jezuitów na Wesołej stał się fundacją zbiorową wiernych z całej Polski i USA. W 1909 rozpoczęto wznoszenie nowego, monumentalnego kościoła pw. Serca Jezusowego. Autorem projektu, wyłonionego do realizacji po nie rozstrzygniętym konkursie i licznych próbach wyboru, był krakowski architekt Franciszek Mączyński. Prace ukończono w 1921. Powstało niezwykłe i cenne dzieło architektury, wpisane mocnym akcentem 60-metrowej wieży i strzelistej bryły w panoramę Krakowa. Architekt dążył do uzyskania nowej, narodowej formy, posługując się jednocześnie językiem zmodernizowanego historyzmu. W architekturze kościoła można odnaleźć elementy wywodzące się ze sztuki romańskiej, bizantyńskiej czy barokowej, ale nie brak również detali o charakterze secesyjnym. Całość tworzy oryginalną jakość architektoniczną, zgodną z modernistycznym gustem epoki. Przy wystroju świątyni zatrudnieni byli najznamienitsi twórcy krakowscy: rzeźby na elewacji wykonał Xawery Dunikowski, ołtarze i detal rzeźbiarski we wnętrzu Karol Hukan, polichromia, kartony witraży i projekty konfesjonałów są autorstwa Jana Bukowskiego, mozaiki projektowali Piotr Stachiewicz i Leonard Stroynowski, rzeźby w tęczy stworzył Jan Raszka. Witraże zniszczone w r. 1945 zastąpiono nowymi, projektu Jana Skąpskiego.
W 1960 kościół Najświętszego Serca Jezusa został podniesiony przez papieża Jana XXIII do godności bazyliki mniejszej. Służy pracy duszpasterskiej sprawowanej przez jezuitów, jak dawniej, tak i teraz współtworzących kulturę i tożsamość ideową Krakowa.

 

 

Obiekty świeckie

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Wiek X-XII] [Wiek XIII-XIV] [Wiek XV] [Wiek XVI] [Wiek XVII] [Wiek XVIII] [Wiek XIX] [Wiek XX] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..]