Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

Wiek XIII-XIV

Architekturę gotycką zapoczątkowano w 2. ćwierćwieczu XIII w. ceglanymi kościołami Franciszkanów, Cystersów w Mogile, Dominikanów, a także Bramą Floriańską z fragmentami murów obronnych. Duże znaczenie dla architektury miasta miał XIV w. - na Rynku powstały gotyckie gmachy publiczne: Sukiennice, Ratusz, budynek Wagi Miejskiej, rozbudowano też fortyfikacje. W 1320 na Wawelu rozpoczęto budowę nowej katedry, król Władysław Łokietek powiększył zamek, a król Kazimierz Wielki wzniósł okazałą rezydencję gotycką z potężną wieżą w narożniku północno-zachodnim. Powstała grupa kościołów ceglanych o wspólnych cechach konstrukcyjnych i stylistycznych (trójnawowe bazyliki z wielobocznym prezbiterium, realizowane w systemie filarowo-szkarpowym): Mariacki, Bożego Ciała, Św. Katarzyny, Dominikanów. Nastąpił rozwój rzeźby, która stała się niezależna od architektury, powstał typ nagrobka królewskiego z baldachimem, rzeźbę drewnianą najlepiej reprezentuje krucyfiks Jadwigi w katedrze (4. ćwierćwiecze XIV w.), a najcenniejszym zespołem malarstwa jest 120 kwater witrażowych w kościele Mariackim.

Obiekty sakralne

Kościół Mariacki

Kościół NP Marii (Mariacki)

(Rynek Główny 2) Główna fara średniowiecznego Krakowa. Pierwotnie późnoromański kościół z ok. 1222 r., zniszczony w XIII w, przez Tatarów. Odbudowany w stylu gotyckim ok. 1300 r. z wykorzystaniem romańskich fundamentów, ceglano-wapienny, trójnawowy, przebudowany w latach 1392-97 przez Mikołaja Wernera na bazylikę. Dwie wieże o nierównej wysokości. Wyższa strażnicza Hejnalica z 1408 r. z gotyckim hełmem z 1478 r. dziełem cieśli Macieja Heringha, ze złoconą koroną z 1666 r. Od 1478 r. co godzinę grany jest z niej hejnał o urywanej melodii. W wieży niższej Dzwonnicy z późnorenesansowym hełmem z 1592 r. pięć dzwonów, największy Półzygmunt z 1438 r. odlany przez Jana Freudentala. Późnobarokowa kruchta z lat 1750-53 wykonana wg proj. Franciszka Placidiego. Wnętrze barokowe z XVIII w., polichromie Andrzeja Radwańskiego, bogate wyposażenie wnętrza z XV-XX w. Późnogotycki ołtarz główny Zaśnięcia Matki Boskiej dzieło Wita Stwosza z lat 1477-1489, największy i jeden z najpiękniejszych ołtarzy średniowiecznych.

W barokowym ołtarzu kamienny krucyfiks Wita Stwosza z 1491 r., polichromie Jana Matejki, J. Mehoffera i Wł. Tetmajera. Witraże gotyckie, jedne z najstarszych w Polsce oraz nowe St. Wyspiańskiego i J. Mehoffera, nagrobki i epitafia krakowskich patrycjuszy z XV-XIX w., barokowe drewniane stalle. Cyborium-ołtarz wielokondygnacyjny z 1552 r. w stylu renesansowym wykonany przez J.M. Padovano. Kaplice boczne dobudował w XV w. Franciszek Wiechoń, późnobarokowe ołtarze K. Bażanki i F. Placidiego z lat 1723-61. Gotycka krypta Jana Sybenwirta. Pod posadzką krypta grobowa z setkami trumien. Na ścianie zewnętrznej kopia zegara słonecznego z 1682 r.

Zobacz artykuł p.t. “Perła gotyku”.

Zobacz artykuł p.t. “Mariacka litania mistrza Jana”.

Zobacz artykuł p.t.”Światło przed Matką Boską”.

 

Fragment ołtarza Wita Stwosza

 

 

Kościół Dominikanów

Zespół klasztorny Dominikanów z kościołem Św. Trójcy

(ul. Stolarska 12) Wczesnogotycki Kościół parafialny z XIII w., trzynawowy, bazylikowy, ceglano-kamienny, otoczony wieńcem kaplic. Przebudowany w XIV/XV w. w stylu gotyckim. W XIX w. odbudowany po pożarze. W krużgankach dominikańskich pozostałości romańskiego kościoła z XII w., refektarz, okna i portale, fragmenty murów. Wczesnogotycki kapitularz, sień gotycka i portal ostrołukowy z XIV w. Na ścianach tablice epitafijne i nagrobki, najstarsze epitafium Franciszka Arrighi z 1312 r., płyta nagrobna Filippo de Teobaldis Buonaccorsi-Kalimacha, dzieło Wita Stwosza z 1494 r. Kaplice kopułowe późnorenesansowe i barokowe, najstarsza Św. Jacka z XIV w.

Kościół Dominikanów

Kaplica św. Jacka

 

Kościół Franciszkanów

Zespół klasztorny Franciszkanów z kościołem św. Franciszka

(pl. Wszystkich Świętych 5/ ul. Franciszkańska 2) Jednonawowy, wczesnogotycki z lat 1255-1269 fundowany przez Henryka Pobożnego dla zakonników Braci Mniejszych. Wielokrotnie przebudowywany, po pożarze w 1850 r. zmodernizowany w stylu neogotyckim. Zachowany romański fryz arkadowy i okna. Kaplice z XV-XVII w. Witraże secesyjne Stanistawa Wyspiańskiego z ok. 1900 r., najsłynniejszy Bóg Ojciec Stwarzający Świat oraz secesyjne polichromie Stanistawa Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera i Tadeusza Popiela. W klasztorze gotyckie krużganki franciszkańskie z XV w. z galerią portretów gotyckich, renesansowych i barokowych fragmenty gotyckich fresków z XV w.

 

 

Dom Kapituły

Dom Kapituły

(Kanonicza 18) U stóp Wawelu leży stary Kraków, jedno z najatrakcyjniejszych miejsc Europy. Schodząc ze wzgórza, podążamy ku jego sercu ulicą Kanoniczą, niezwykłym ciągiem pałaców i kamienic należących ongiś do kanoników kapituły krakowskiej. Budynek przy ul. Kanoniczej 18 jest jednym z najstarszych i najbardziej wartościowych. Początki tego domu giną w mrokach XIV stulecia. Działkę wytyczono ok. 1320, podczas nowego rozplanowywania podwawelskiego Okołu. W 1355 Kazimierz Wielki sprzedał stojące tam budynki, należące wcześniej do królewskiego fletnisty Szyszki, Florianowi z Mokrska, kanclerzowi łęczyckiemu, później biskupowi krakowskiemu. Ówczesna parcela była rozleglejsza i sięgała aż ulicy Grodzkiej; z kamienicą przy ul. Grodzkiej 63 Kanoniczą 18 była integralnie związana aż do r. 1870. Po śmierci Floriana w 1380 dom trafił w ręce kapituły; od tego czasu był jedną z rezydencji kanoników krakowskich.
W latach 1537-1549 pod numerem 18 mieszkał kardynał warmiński i przywódca kontrreformacji Stanisław Hozjusz (1504-1579). Kolejni właściciele upiększali i przekształcali rezydencję. Ciekawym elementem wyposażenia, wiążącym budynek przy Kanoniczej z najlepszymi renesansowymi realizacjami w Małopolsce, jest nadproże portalu przypisywane Janowi Michałowiczowi z Urzędowa (zm. 1583). W pierwszej połowie XIX w. budynek przejęły władze austriackie. W 1855 powstał plan adaptacji na siedzibę policji wraz z aresztem, w 1858 - na gimnazjum. W 1870 dużą, "nieporęczną" parcelę i jej zabudowania podzielono. Zdjęcie wykonane ok. 1890 pokazuje pogrążony dach przysłonięty attyką i niezbyt efektowną elewację. Zmieniła się ona w latach 1900-1901, podczas remontu kierowanego przez l. Miarczyńskiego; wymieniono wówczas kamieniarkę okien pierwszego piętra, naprawiono węgary portalu głównego, wybrukowano podwórze.
Dziś przy Kanoniczej 18, odrestaurowanej przez Pracownie Konserwacji Zabytków, mieści się Instytut Jana Pawła II - placówka dokumentująca m.in. niezwykły wpływ, jaki na ostatnie ćwierćwiecze XX w. wywarł polski papież. Pontyfikat Jana Pawła II upływa pod znakiem kontynuowania dzieła wybitnych poprzedników, Jana XXIII i Pawła VI, oraz podróży pasterskich, podczas których papież odwiedził większość krajów świata. Siedmiokrotnie składał wizytę w Polsce: w 1979, 1983, 1987, 1991, 1997, 1999 oraz krótko w 1995, przy okazji podróży na Słowację. Szczególną rolę odegrała zwłaszcza pielgrzymka w 1979. Siła i ogromny rezonans wystąpień papieskich spowodowały konsternację komunistycznych władz. Polacy mieli wówczas pierwszą po wojnie okazję publicznego zamanifestowania narodowej godności, obalając mit o rzekomym "przywiązaniu do socjalizmu". W centrum nauczania papieża stoi nierozerwalnie związany z Bogiem człowiek, jego godność i prawa. Jan Paweł II wprowadził chrześcijaństwo w Rok Jubileuszowy 2000.

 

 

Kościół Karmelitów - krużganki

Kościół Nawiedzenia NP Marii i zespół klasztorny Karmelitów 'Na Piasku'

(ul. Karmelicka 19) Zespół klasztorny Ojców Karmelitów Trzewiczkowych Na Piasku. Budowę romańskiego kościoła zapoczątkowaną przez Władysława Hermana w XI w. ukończono w XIV/XV w. z fundacji Królowej Jadwigi i Władysława Jagiełły. Pierwotnie gotycki, obecnie barokowy z lat 1655-1679. Barokowe wyposażenie wnętrza, stalle, ołtarz główny, w kaplicy cudowny fresk Matki Boskiej Piaskowej z XV w. o rysach twarzy Królowej Jadwigi. Na zewnętrznej ścianie kościoła odbicie stopy Królowej Jadwigi.

 

 

Kościół św. Anny

Kościół św. Anny

(ul. Św. Anny 13) Pierwotna trójnawowa bazylika zbudowana XIV w. na planie krzyża łacińskiego, przebudowana w stylu barokowym w latach 1689- 1703 przez Tylmana z Gameren. Dwuwieżowa fasada. Wnętrza barokowe, bogata stiukowa dekoracja rzeźbiarska Baltazara Fontany i polichromie Karola i Innocentego Montich oraz Karola Dankwarta. W Kaplicy Św. Jana Kantego patrona Uniwersytetu Jagiellońskiego sarkofag z jego relikwiami. W ołtarzu głównym projektu Baltazaro Fontany z 1698 r. obraz Jerzego Eleutera Siemiginowskiego z 1703 r., późnobarokowa ambona z 1720 r. dzieło Antoniego Frąckiewicza i Jana Olbrosowicza, stalle z 1730 r. z zapleckami malowanymi przez Szymona Czechowicza, klasycystyczny pomnik Mikołaja Kopernika z 1822 r. dzieło Sebastiana Sierakowskiego, Ołtarz-mauzoleum prof. Św. Jana Kantego z 1703 r, z popiersiem z 1875 r. wykonanym przez Franciszka Wyspiańskiego. Miejsce uniwersyteckich uroczystości.

 

 

Kościół św. Barbary

Kościół św. Barbary i klasztor Jezuitów

(pl. Mariacki 6/ Mały Rynek 6) Gotycki wzniesiony w XIV/XV w, w miejscu kaplicy pogrzebowej, przebudowany w XVII w. Barokowe wnętrza z lat 1687-1742. Późnogotycka kaplica z XV/XVI w. z grupą Chrystusa w Ogrojcu z XV w. wyrzeźbioną przez uczniów Wita Stwosza. Pieta z XV w. wykonana przez Mistrza Pięknych Madonn.

Kościół św. Barbary

 

 

 

Kościół św. Idziego

(ul. Grodzka 67) Gotycki, zbudowany w XIV w. na miejscu świątyni romańskiej, przebudowany w XVI w. We wnętrzu stalle z XVI w. pochodzące z nagrobka Św. Jacka. Obecnie pod opieka księży ormiańsko-katolickich.

 

 

Kościół św. Katarzyny

Kościół św. Katarzyny i zespół klasztorny Augustianów

(ul. Augustiańska 7) Gotycka bazylika z XIV w. fundowana przez Kazimierza Wielkiego, późnogotycka kamienna kruchta z XIV/XV w., nad wejściem rzeźba Madonny z XVI w. We wnętrzu wczesnobarokowy ołtarz główny z 1634 r. z obrazem Andrzeja Weneta z 1674 r., zdobione stalle, manierystyczny pomnik nagrobny Wawrzyńca Spytka Jordana z XVII w., posąg Matki Boskiej z XV w., obrazy z życia Św. Augustyna z XVII w. wykonane przez Zachariasza Dzwonowskiego. Zabudowania klasztorne z XIV w., klasztorne krużganki gotyckie z malowidłami ściennymi z XIV-XVI w.

 

 

 

 

Kościół św. Krzyża

(pl. Św. Ducha 6) Gotycki powstały w XIV-XV w. z fundacji biskupa PeŁki herbu Lis. We wnętrzu oryginalne późnogotyckie sklepienie palmowe wsparte na środkowym filarze z 1528 r., późnorenesansowe malowidła ścienne z XV-XVI w. , bogate barokowe wyposażenie z XVI-XVIII w.

 

 

Pałac Arcybiskupi

Pałac Arcybiskupi

(ul. Franciszkańska 3) Pałac Biskupów Krakowskich. Pierwotny z XIV w., rozbudowany w stylu barokowym po XVII w., restaurowany po 1850 r. Na dziedzińcu logia arkadowa oraz pomnik Papieża Jana Pawła II. W latach 1964 - 1978 Arcybiskupia Metropolia Krakowska. Obecnie siedziba Kurii Metropolitalnej.

Zobacz artykuł p.t. “Pałac biskupów krakowskich”.

 

 

Obiekty świeckie

 

Kamienica Szara

(Rynek Główny 6) Powstała w XIII/XIV w., w komnatach zachowane gotyckie sklepienia żebrowe i renesansowe sufity. Barokowy portal z XVII w., dzieło Braci Castellich. Była własnością Zborowskich i Zedrzydowskich.

 

 

Wieża Ratuszowa

Wieża Ratuszowa

(Rynek Główny) Pozostałość po średniowiecznym ratuszu rozebranym w 1818 r. Gotycka wieża z XIII/XIV w. z barokowym hełmem z 1784 r. wykonanym przez Piotra Webera. Wieża odchyla się od pionu. W odrestaurowanych wnętrzach Muzeum Historyczne Miasta Krakowa z pamiątkami związanymi z historią miasta.

 

 

Brama Floriańska

Zespół fortyfikacji miejskich: Brama Floriańska i baszty

Mury Miejskie - pozostałości po średniowiecznych fortyfikacjach miejskich z XIII XIV w. W miejscu fortyfikacji wyburzonych w latach 1820-30 z inicjatywy Senatora Floriana Straszewskiego i Prof. Feliksa Radwańskiego założono park zwany Plantami (Ogrody: Barbakan, Dworzec, Florianka, Gródek, Pałac Sztuki, Stradom, Uniwersytet, Wawel).
Arsenał Miejski (ul. Pijarska 8) - wzniesiony w XV w. wg proj. Gabriela Słońskiego, w XIX w. przebudowany, mieści się w nim część ekspozycji Muzeum Czartoryskich.
Baszty: Ciesielska (Cieśli) z XIV w., Pasamoników oraz Stolarska i Powroźnicza (Stolarzy) z XV w. (ul. Pijarska), oraz Baszta Za Kanoniczą (ul. Kanonicza).
Bramy: Na Gródku, (ul. Mikolajska) oraz Floriańska w Baszcie Kuśnierzy (ul. Pijarska) - gotycka z 1300 r. z nadbudową późnogotycką z 1498 r., barokowy hełm z 1660 r. Tarcza herbowa z orłem piastowskim wykuta w kamieniu, zaprojektowana przez Jana Matejkę, barokowa płaskorzeźba Św. Floriana z XVII w. oraz kopia Obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej z 1835 r.

Zobacz artykuł p.t. “Wędrówki czasu”.

Brama Floriańska

 

 

 

Collegium Maius

(ul. św. Anny 8/10) Zespół kamienic zakupionych przez króla Władysława Jagiełłę w 1400 r., przebudowanych po 1492 r. z przeznaczeniem na budynki uniwersyteckie. Główny i najstarszy budynek Akademii Krakowskiej. Gotycka, kamienno - ceglana budowla, sklepienia kryształowe, arkadowy dziedziniec z XIV w. z późnogotyckimi krużgankami z lat 1492 - 98. Na dziedzińcu barokowa studnia z 1517 r. Późnogotycko - renesansowa biblioteka Libraria z lat 1518 - 40, dzieło mistrzów Stefana i Benedykta, późnogotyckie sklepienie. Reprezentacyjne sale o późnogotyckich i renesansowych wnętrzach. W jadalni profesorów gotycki wykusz z podestem dla lektora oraz barokowe, kręcone, drewniane schody. W XIX w. budynek przebudowano w stylu neogotyckim wg. proj. Karola Kremera, w XX w. przeróbki usunięto. Obecnie siedziba Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Instytutu Historii Sztuki. W zbiorach: najstarsze na świecie berło rektorskie, Globus Jagielloński z 1510 r. z mapą Ameryki, skarbiec, galeria portretów. Mieści się tu legendarna pracownia alchemiczna Fausta i czarnoksiężnika Twardowskiego. W Aulii Jagiellońskiej kasetonowy strop z XVI w., tron rektorski i stalle, galeria portretów. Tu odbywają się ważne uczelniane uroczystości.

 

 

 

Dom Zygmuntowski

(ul. Kanonicza 17) Wzniesiony jako Pałac Biskupa Erazma Ciołka w XIV w., rozbudowany w 1505 r. Renesansowy portal z herbem Zygmunta Augusta, okno gotyckie w typie ukośnym - uchylnym z XV w.

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Wiek X-XII] [Wiek XIII-XIV] [Wiek XV] [Wiek XVI] [Wiek XVII] [Wiek XVIII] [Wiek XIX] [Wiek XX] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..]