Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

VII. UPADEK (1655—1763)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Pierwsze czasopismo polskie

 

Pierwsze czasopismo polskie

Dwukrotna okupacja szwedzka, jakiej doświadczył Kraków w połowie w. XVII i na początku stulecia następnego, z nieodzownymi łupiestwami i zniszczeniami, a dalej niemniej rujnujące przemarsze wojsk swoich i obcych (saskich, rosyjskich, austriackich i pruskich) dopełniały w tym okresie miary upadku świetnego tak niedawno grodu podwawelskiego. Z upadkiem gospodarczym i społecznym szło w parze obniżenie kultury; Akademia, pogrążona w scholastyce i wroga wszelkim nowościom, była tylko „szkieletem przedpotopowego mamuta", jak pisał później H. Kołłątaj, upadał kunszt drukarski. Na tle ruiny tych wartości materialnych i intelektualnych wyrastała religijna egzaltacja kontrreformacji, manifestująca się w licznie wznoszonych kościołach barokowych i w aktywności sfanatyzowanych zakonów.

 

 

 

1655 r.

Ukazało się dzieło Szymona Starowolskiego, kanonika krakowskiego, Monumenta Sarmatarum, zawierające szereg danych o kościołach w mieście.

NAJAZD SZWEDÓW NA POLSKĘ; Kraków przeżył drugie oblężenie w czasach nowożytnych (pierwsze w r. 1587).

25 września opuścił Kraków Jan Kazimierz, udając się na Śląsk; w mieście została załoga 3000 ludzi pod dowództwem Stefana Czarnieckiego, kasztelana kijowskiego.

Od 25 września do 18 października trwało oblężenie miasta przez Szwedów. 26 września spłonął Stradom; od 2 do 5 października nieprzyjaciel bezustannie atakował miasto: 18 października nie doczekawszy się odsieczy Kraków skapitulował, następnego dnia załoga polska wymaszerowała z miasta.

Od 19 października 1655 r. do 23 sierpnia 1657 r. Kraków znajdował się pod szwedzką i siedmiogrodzką okupacją. Początkowo dowódcą załogi szwedzkiej był A. Wittenberg,
a następnie (od lutego 1656) P. Wirtz. Na mieszczaństwo w tym czasie spadła ogromna kontrybucja, wynosząca 300 000 zł (była to równowartość ok. 2 i pół mil. kg zboża). Zamek został obrabowany, podobnie jak i katedra. Szwedzi stłumili kilka spisków mieszczańskich.

 

 

1656 r.

Od czerwca wojska polskie dowodzone m. in. przez Jerzego Lubomirskiego bezskutecznie atakowały miasto.

 

 

1657 r.

 Do wojny przeciwko Polsce przyłączył się Jerzy Rakoczy, książę Siedmiogrodu; pod koniec marca wojska jego wkroczyły do Krakowa. Rozpoczął się okres okupacji szwedzko-siedmiogrodzkiej. W czerwcu pod Kraków podciągnęły wojska austriackie, będące w sojuszu z Polską (marszałek Hatzenfeldt); w sierpniu rozpoczęło się bombardowanie miasta; 17 sierpnia skapitulowała załoga siedmiogrodzka, 23 sierpnia — szwedzka.

17 września Jan Kazimierz wjechał do odzyskanego Krakowa.

 

 

1658 r.

Sejm postanowił „reparację Zamku sumptem Rzeczypospolitej"; zostało to tylko częściowo zrealizowane.

 

 

1657 r.

Zbudowano młyn królewski, tzw. „Dolny" (stąd nazwa ulicy: Dolnych Młynów).

 

 

1659 r.

Z Krakowa wymaszerowała załoga austriacka pod dowództwem J. F. Kaisersteina.

 

 

1660 r.

W styczniu miały miejsce rozruchy antyżydowskie.

Do Krakowa przybyli pijarzy. W r. 1678 otrzymali kamienicę „Pod Bażanty" na końcu ul. św. Jana. W r. 1718 rozpoczęła się budowa kościoła z fundacji Elżbiety z Lubomirskich Sieniawskiej i z pomocą biskupa Konstantego F. Szaniawskiego; architektem był Franciszek Placidi.

 W październiku król i królowa odwiedzili miasto.

 

 

1661 r.

W styczniu ukazał się pierwszy periodyk w Polsce „MERKURIUSZ POLSKI" redagowany i wydawany przez Jana Aleksandra Gorczyna. Tłoczony był w drukarni w kamienicy Szoberowskiej (Mały Rynek 6, gdzie w r. 1961 wmurowana została tablica pamiątkowa). Do maja wyszło w Krakowie 27 numerów, potem pismo przeniesiono do Warszawy, gdzie ukazało się dalszych 14 numerów (do lipca 1661). Następny z kolei periodyk wydawany był w r. 1698 również w Krakowie przez Włocha, Joannesa Priami, pn. „Mercurius Polonicus" (wyszły 3 numery po łacinie) (zob. r. 1769).

 

 

1662 — 1673 r.

Przebudowa kościoła św. Salwatora na Zwierzyńcu.

 

 

Ok. 1664 r.

Powstał jeden z najwybitniejszych portretów okresu baroku w Krakowie — portret biskupa Andrzeja Trzebickiego, dzieło Daniela Frechera, członka krakowskiego cechu malarskiego.

 

 

1667 r.

Zakończenie budowy kaplicy Wazów na Wawelu.

We wrześniu odbył się pogrzeb królowej Marii Ludwiki, żony dwóch kolejnych królów: Władysława IV i Jana Kazimierza.

 

 

1668 r.

Pożar kościoła Dominikanów.

Jan Kazimierz abdykował; 9 października przyjechał do Krakowa, skąd wyruszył do Francji (zm. pod Paryżem w r. 1672).

 

 

1669 r.

Królem Polski wybrany został MICHAŁ KORYBUT WIŚNIOWIECKI, który 29 września koronował się na Wawelu (panował 1669—1673).

 

 

1669 —1671 r.

Snycerz gdański Piotr von den Rennen wykonał srebrną trumnę św. Stanisława; koszt tego relikwiarza wyniósł 45 000 zł.

 

 

1670 — 1680 r.

Inżynier Krzysztof Mieroszewski (znany z planów ufortyfikowania Krakowa) zbudował na miejscu spalonej gotyckiej świątyni barokowy kościół Bernardynów.

 

 

1673 r.

Wszechnica krakowska zakupiła drukarnię Piotrkowczyków; zaczątki drukarni uniwersyteckiej.

 

 

1674 r.

Królem Polski został wybrany JAN III SOBIESKI (panował 1674—1696).

 

 

1676 r.

31 stycznia odbył się pogrzeb Jana Kazimierza i Michała Korybuta Wiśniowieckiego, których pochowano w podziemiach katedry.

2 lutego Jan III i jego żona Maria Kazimiera koronowali się w Krakowie. Po hołdzie mieszczan król oglądał ognie sztuczne z pałacu Spiskiego. Na Wawelu odgrywano widowisko baletowe, poprzedzone deklamacjami układu Stanisława Morsztyna.

 

 

1677 r.

Dyplom królewski zlikwidował zwyczaj zatwierdzania przez wojewodę krakowskiego urzędujących rajców miejskich; odtąd sama rada kooptowała do swego grona nowych członków na miejsce zmarłych.

 

 

1680 r.

23 maja piorun uderzył w wieżę ratuszową, która spłonęła; odbudowano ją w latach 1683—1686, twórcą nowego hełmu był Piotr Beber, budowniczy królewski.

 

 

1682 r.

Rozruchy antyżydowskie.

Do Krakowa przybyli misjonarze; w latach 1719—1728 na Stradomiu powstał ich kościół budowany przez Franciszka Placidiego i architekta polskiego Kacpra Bażankę.

 

 

1682 —1695 r.

Z inicjatywy biskupa Jana Małachowskiego zbudowano kościół Wizytek na .Biskupiem; architektami byli: Włoch Franciszek Solari oraz Polacy Stanisław Solski i L. Grabiański.

 

 

1683 r.

Jan III przebywał w Krakowie w drodze do Austrii; po 5 dniach pobytu król wyruszył pod Wiedeń; 12 grudnia, wracając z wyprawy, zatrzymał się znów w Krakowie.

 

 

1684 r.

Fortyfikacje miasta liczyły 47 baszt.

Przy bramie Sławkowskiej powstał nowy rondel ziemny według planów J. G. Zacherli, prezydenta miasta.

 

 

1686 r.

Odnowienie kościoła św. Krzyża (w r. 1755 kościół spłonął).

 

 

1688 r.

Do Krakowa przybyli trynitarze; w r. 1757 ukończono na Kazimierzu kościół, który projektował F. Placidi.

 

 

1689 —1703 r.

Na miejscu zburzonego kościoła powstała nowa, późnobarokowa świątynia św. Anny, dzieło Tylmana z Gameren i Franciszka Solariego. Stanowiła ona przykład artystycznego mecenatu Akademii Krakowskiej, popartego finansowo przez Jana III.

 

 

1690 r.

Na Zwierzyńcu zbudowano drewniany kościół św. Małgorzaty.

 

 

1694 r.

Pierwsze wyłapywanie żebraków w Krakowie przez straż porządkową miejską.

 

 

1695 r.

W Krakowie rozpoczął działalność Baltazar Fontana z południowych Włoch, rzeźbiarz, sztukator (rzeźby w kościele św. Anny, u św. Andrzeja, w kaplicy św. Jacka u Dominikanów); w r. 1704 opuścił Kraków.

 

 

1696 r.

W Wilanowie zmarł Jan III Sobieski. Pod presją obcych mocarstw wybrany został na króla Polski AUGUST II MOCNY z saskiej dynastii Wettynów (panował 1697—1704 i 1709—1733).

 

 

1697 r.

12 września nowy elekt odbył wjazd do Krakowa oraz koronację w katedrze.

 

 

1702 r.

Gdy w wojnie Polski ze Szwecją Karol XII zajął Warszawę, August II skoncentrował koło Krakowa około 30 000 wojska saskiego i równocześnie rozpoczął fortyfikowanie niektórych punktów miasta.

11 sierpnia po klęsce Augusta II pod Kliszowem wojska szwedzkie wkroczyły bez oporu do Krakowa.

15 września na skutek nieostrożności załogi szwedzkiej, która na Zamku urządziła koszary, nastąpił POŻAR WAWELU trwający przez 4 dni. Był to najpoważniejszy pożar Zamku w ciągu jego dziejów (zob. r. 1718).

 

 

1702 — 1709 r.

 W czasie trwania wojny Kraków kilkakrotnie zmienił okupanta, co powodowało dalszy upadek miasta.

 

 

1703 r.

W pracy prof. matematyki w Akademii Andrzeja Stanisława Buchowskiego pt. Gloria Domini etc. umieszczony został plan Krakowa i plan niedawno ukończonego kościoła św. Anny.

Gwałtowny wiatr przechylił szczyt wieży ratuszowej.

 

 

1704 r.

Do Krakowa wkroczyły oddziały Augusta II; na początku marca August II uciekł do Niepołomic, a Kraków został zajęty przez oddział szwedzki gen. Renskjölda (750 rajtarów); na miasto została nałożona kontrybucja w wysokości 30 000 tymfów i 300 czerwonych złotych. Szwedzi okupowali Kraków do 14 marca.

 

 

1705 r.

Do Krakowa po raz trzeci w ciągu trzechlecia wkroczyły wojska szwedzkie. Miasto zajął gen. Stromberg wraz z 1000 żołnierzy.

 

 

1709 r.

Szwedzi wkroczyli po raz czwarty do miasta.

Przez Kraków przejeżdżał, udając się do Rosji, carewicz Aleksy, syn Piotra I.

 

 

1711 r.

Do miasta wkroczyły oddziały rosyjskie, które pod dowództwem gen. Lamotha przez 5 lat zajmowały Zamek (do 26 września 1716).

 

 

1718 r.

Posłowie województwa krakowskiego domagali się na sejmie przeznaczenia odpowiednich funduszów na odbudowę Zamku (zob. r. 1726).

 

 

1718 — 1729 r.

Powstał kościół Pijarów z funduszów Sieniawskich, Morsztynów i biskupa K. F. Szaniawskiego. W r. 1759 fasadę projektował F. Placidi.

 

 

1719 r.

Pożar kościoła śś. Piotra i Pawła; po kasacie jezuitów w r. 1772 został on przejęty przez cystersów, w 1796 znajdował się tu magazyn wojskowy, w 1832 oddano go parafii.

 

 

1719 —1723 r.

Budowa kościoła i klasztoru Misjonarzy na Stradomiu według projektu K. Bażanki. Konsekracja kościoła nastąpiła w r. 1732.

 

 

1720 r.

Zmarł w Krakowie Kacper Bażanka (ur. 1680), jedyny wybitny architekt krakowski późnego baroku, twórca m. in. kościoła oo. Misjonarzy i Św. Trójcy.

 

 

1722 r.

Przed kościołem śś. Piotra i Pawła ustawiono figury 12 apostołów dłuta Dawida Helia.

Na mocy przywileju królewskiego powołano z powrotem do życia kongregację kupiecką.

 

 

1725 r.

Zbudowano klasztor Karmelitanek na Wesołej.

 

 

1726 r.

Sejm przeznaczył ze skarbu koronnego po 30 000 zł przez dwa lata na naprawę dachu w Zamku (zob. r. 1758).

 

 

1733 r.

Po śmierci Augusta II Mocnego wybrano początkowo na jego następcę STANISŁAWA LESZCZYŃSKIEGO (pierwsza elekcja tego króla miała miejsce w r. 1704), jednakże pod presją wojsk rosyjskich utrzymała się ostatecznie kandydatura AUGUSTA III (panował 1733—1763).

 

 

1734 r.

15 stycznia, odbyły się trzy ostatnie pogrzeby królewskie w katedrze: chowano Jana III i jego małżonkę Marię Kazimierę oraz Augusta II.

17 stycznia odbyła się koronacja Augusta III na króla; była to ostatnia koronacja królewska w katedrze wawelskiej.

 

 

1734 — 1742 r.

Według planów Antoniego Gerarda Münzera i Antoniego Solariego na miejscu zburzonego kościoła gotyckiego powstała barokowa świątynia paulinów Na Skałce.

 

 

1735 r.

Przez Kraków przemaszerowały wojska rosyjskie, by wziąć udział w wojnie przeciw Francji. w tzw. wojnie sukcesyjnej polskiej.

 

 

1736 r.

Wylew Wisły.

 

 

1740 —1759 r.

Działała drukarnia Józefa Dyaszewskiego.

 

 

1741 r.

Biskup krakowski Jan Aleksander Lipski przeprowadził wizytację Akademii Krakowskiej, która w tym czasie znajdowała się w stanie głębokiego upadku. Próby reorganizacji uczelni natrafiły na opór profesorów wydziału teologicznego.

 

 

1745 r.

W Akademii zakupiono pierwszy teleskop dla katedry astronomii.

 

 

1748 r.

Biskup krakowski Andrzej Stanisław Załuski podjął próbę reformy Akademii; założył katedrę prawa natury i narodów. Inicjatywa ta uległa załamaniu w r. 1754.

 

 

1749 r.

Do Krakowa przybył ks. Marcin Świątkowski, matematyk, jeden z prekursorów oświecenia na terenie Akademii Krakowskiej; rychło jednak został stąd usunięty.

 

 

1750 r.

Według postanowienia królewskiego w skład „40 mężów" miało wchodzić 9 kupców, 20 przedstawicieli cechów, a nadto 11 ławników.

 

 

1755 r.

Spłonął całkowicie podkrakowski Kleparz (zob. r. 1768). Częste pożary tego miasta jeszcze w XVII w. wywołały dwuwiersz Wespazjana Kochowskiego:
Kleparz znowu chcą palić, więc namówić kogo,
By dom kupił, dostałby teraz go niedrogo.

 

 

1758 r.

Ks. Michał Wodzicki domagał się w senacie środków na rychłą reperację Zamku wawelskiego, który popadał w całkowitą ruinę.

Zmarł malarz Tadeusz Konicz.

 

 

1759 r.

W związku z toczącą się na Śląsku tzw. wojną siedmioletnią przez Kraków przechodził austriacki korpus gen. Laudona.

 

 

Ok. 1760 r.

W katedrze powstały pomniki: Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III; projektował je F. Placidi, a zrealizował kamieniarz krakowski Mrowiński.

 

 

1761 r.

Zmarł ks. Jacek Łopacki, kanonik i archiprezbiter kościoła Mariackiego. Z jego inicjatywy pokryto dach kościoła miedzią, zbudowano nieodpowiednie, barokowe wejście do kościoła. Ks. Łopacki „wsławił się" zamiarem usunięcia z kościoła ołtarza Wita Stwosza.

 

 

1762 r.

Do przedmieść miasta dotarli pruscy huzarzy.

 

 

1763 r.

Zmarł August III Sas.

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]