Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

Krakowskie tradycje

Kraków to miejsce gdzie kultywuje się wiele tradycji.

 

 

Kościół Mariacki - litografia 1830 r.

Hejnał

Hejnał krakowski

Legenda
Legenda o Hejnale krakowskim mówi, że podczas najazdu i oblężenia Krakowa przez Tatarów w 1240 r., tatarski czambuł pierwszy dostrzegł strażnik czuwający na wieży Hejnałowej kościoła Mariackiego. Rozpoczął granie Hejnału na trwogę, jednak strzała jeźdźca tatarskiego ugodziła go w gardło, melodia urwała się, ale ostrzeżeni w porę mieszkańcy zerwali się do obrony. Kraków podczas najazdu został jednak całkowicie zniszczony, ale na pamiątkę tego wydarzenia, melodia przerywana jest w pół taktu. Rodowód tej legendy sięga jednak lat trzydziestych XX w. i rozwinął się w środowiskach polonijnych w Stanach Zjednoczonych.

Dzieje Hejnału
Najstarsze zapiski kronikarskie o Hejnale krakowskim granym na wieży kościoła Mariackiego pochodzą z 1392 r. W drugiej połowie XVIII w., ogólny upadek miasta, w tym przede wszystkim gospodarczy, spowodował zaniechanie jego odgrywania. Dopiero w 1810 r. dzięki parze krakowskich mieszczan - Tomaszowi Krzyżanowskiemu i Juliannie Krzyrzanowskiej z domu Lichockiej, którzy w zapisie testamentowym przekazali znaczną sumę pieniędzy, wznowiono odgrywanie Hejnału. Oprócz tego, Program Pierwszy Polskiego Radia w listopadzie 1927 r. rozpoczęło codzienne transmitowanie Hejnału w południe o godzinie 12. Trwało to do 1939 r., kiedy to niemieckie władze okupacyjne zakazały odgrywania Hejnału, który był już wtedy jednym z symboli polskości. Wznowienie odgrywania Hejnału odbyło się 24 grudnia 1941 r., grano go o godzinie 12 i 19.

Hejnał w wersji WMA (8 bit, 44 kHz, mono):
Odtwarzanie Hejnału

 

 

Lajkonik

Lajkonik

Inaczej Konik zwierzyniecki - zabawa ludowa urządzana w oktawę Bożego Ciała na ulicach Krakowa. Treścią nawiązuje do tatarskiego napadu na Kraków w 1281. Zabawa jest pozostałością średniowiecznych uroczystości cechowych cechu flisaków, który istniał w podkrakowskiej miejscowości Zwierzyniec w XIV - XVIII w. (wg legendy jeden z flisaków zwanych włóczkami, usłyszawszy o napadzie, mimo ogólnego popłochu, zwołał drużynę i uratował miasto). Cechowe uroczystości tego rodzaju odbywały się także w innych miastach i regionach Polski. Obecnie obchody lajkonika (w stroju zaprojektowanym w 1904 przez S. Wyspiańskiego) otwierają Dni Krakowa. Podobne zabawy znane są także w innych krajach, nie tylko europejskich.

 

 

 

Rękawka

Festyn ludowy w Krakowie, związany ze słowiańskim świętem wiosny. Wywodzi się prawdopodobnie z czasów przedhistorycznych. W pierwotnej formie rękawka utrzymywała się do końca XIX w., jej tradycja zachowała się do dziś, obchodzona w pierwszy wtorek po Wielkanocy (albo najbliższą niedzielę poświąteczną) na Wzgórzu Lasoty, zwanym także Rękawką. Wzgórze to znajduje się na terenie dzielnicy Podgórze. Jest to południowa część Krakowa położona na prawym brzegu Wisły. Powstała w 1784 jako Josefstadt, do 1914 była odrębnym miastem. Podgórze jest dzielnicą przemysłowo - mieszkalną, położoną w obrębie kilku regionów naturalnych: Bramy Krakowskiej, Niziny Nadwiślańskiej, Pogórza Bocheńskiego, a także należącego do Karpat Pogórza Wielickiego.

Zobacz artykuł p.t. “Wiosenne zaduszki”.

 

 

Procesja św. Stanisława 1994 r.

Procesja św. Stanisława

Stanisław ze Szczepanowa, (ok. 1030 - 1079 r.), biskup krakowski od 1072 r. Z nie znanych bliżej przyczyn popadł w ostry konflikt z Bolesławem II Śmiałym. Sądzony i skazany na śmierć (wg Kroniki polskiej Wincentego Kadłubka z 1612 r. zamordowany na stopniach ołtarza na Skałce), co stało się przyczyną ujawnienia się i wystąpień opozycji antykrólewskiej (m.in. Władysława Hermana i jego późniejszego palatyna Sieciecha). W 1088 r. ciało biskupa złożono w katedrze wawelskiej. W następnych latach jego osoba stała się przedmiotem szczególnego kultu, w 1253 r został kanonizowany. Legenda o św. Stanisławie stała się inspiracją dla literatury (m.in. dla S. Wyspiańskiego) i sztuki, a także przyczyną sporów w historiografii.
Obecnie, corocznie w maju odbywa się uroczysta procesja ku czci św. Stanisława, która z Wawelu udaje się na Skałkę.

Fot. Procesja w dniu św. Stanisława (1994 r.); relikwiarz niosą: wojewoda krakowski Tadeusz Piekarz, prezydent Krakowa Józef Lassota, przewodniczący Rady Miasta Tadeusz Kołaczyk i przewodniczący Regionu NSZZ "Solidarność" Stefan Jurczyk

Zobacz artykuł p.t. “Jak zginął św. Stanisław”.

 

 

Szopka na krakowskim rynku

Szopka w kościele Kapucynów

Szopka w kościele Kapucynów

zywa szopka w kościele Franciszkanów

Szopka krakowska

Znana od XIX w. szopka krakowska nawiązująca kształtem do zabytków krakowskiej architektury. Najstarsza, której twórcą jest M. Ezenekier, pochodzi z ok. 1900 i przechowywana jest w Muzeum Historycznym w Krakowie. Od 1937 co roku odbywają się w Krakowie konkursy na najpiękniejszą szopkę.

Padający snieg u Kapucynów
Pierwsze wzmianki o szopce bożonarodzeniowej w krakowskim kościele Kapucynów sięgają drugiej połowy XIX w. Jednak słynna ruchoma szopka powstała dopiero w roku 1955. Centralnym jej punktem jest żłobek z nowo narodzonym Jezusem i pozostałymi członkami Świętej Rodziny, przed którym zatrzymują się gipsowe figurki świętych, królów, górali, żebraków, pasterzy i męczenników, by oddać mu pokłon.
Pierwotnie był on ustawiony na tle panoramy Betlejem, którą tworzyły również figurki pasących się owiec i pilnujących stadka pasterzy dzieło artystki Józefy Horwat - Chodackiej. Ważnym elementem kapucyńskiej szopki jest też anioł na wieży, który ciągnie sznur. Wówczas w szopce odzywa się głos dzwonów. Po zatrzymaniu figurek i ustaniu bicia dzwonów, odzywa się taśma wygrywająca kolędy. Zastąpiła ona niegdysiejszą pozytywkę. Mechanizm poruszający figurki i urządzenia akustyczne ofiarował kościołowi Wilhelm Brusch, zaprzyjaźniony z kapucynami zegarmistrz z Bytomia. W 1956 r. panoramę Betlejem zastąpił widok Podhala, zaś w następnym roku wkomponowano w nią mury średniowiecznego Krakowa. W tym czasie wprowadzono też do szopki grupy ludowe w barwnych strojach oraz kosynierów z Tadeuszem Kościuszką na czele.
Zresztą każdego roku powiększano szopkę o nowe mechanizmy i figurki, w czym duże zasługi miał ojciec Paweł Kochański członek zgromadzenia. To właśnie dzięki jego pasji kapucyńską szopką zainteresowało się Włoskie Stowarzyszenie Przyjaciół Szopek, które zaprezentowało ją na wystawie w Mediolanie w 1985 r. Rok później szopka z krakowskiego kościoła Kapucynów jako jedyna z polskich szopek została wybrana na światową wystawę szopek w Monschau - Hoffen w Niemczech, zyskując tam duże zainteresowanie zwiedzających. Ostatnie innowacje kapucyńskiej szopki pochodzą z roku 1985, w którym to wprowadzono do szopki padający śnieg. Oprócz ruchomych figurek po dziś dzień stanowi on jedną z największych jej atrakcji, budzących ciekawość, zwłaszcza u najmłodszych oglądających.

Żywa szopka
Pierwszą szopkę przedstawiającą historię narodzin Dzieciątka Jezus zorganizował, w roku 1223 w Greccio, święty Franciszek. Chciał przybliżyć ludziom ten doniosły moment, pokazać, że Jezus nie był na ziemi przyjęty przez ludzi i narodził się w nędzy, na sianie, między zwierzętami. Także i dziś, gdy wierni przyjdą na Bożonarodzeniową mszę świętą i będą mogli zobaczyć żywą szopkę, wyraźniej odczują, że Pan Jezus przyszedł do nas, jest między nami. Szopka to również symbol ubóstwa Bożego, które naśladował św. Franciszek mówi ojciec Roman ze Zgromadzenia Ojców Franciszkanów w Krakowie.
Przed kościołem ojców Franciszkanów, w Wigilię Bożego Narodzenia, już od blisko dziesięciu lat odbywa się misterium narodzin Pana Jezusa. Żywą szopkę przygotowują i prowadzą klerycy z Wyższego Seminarium Duchownego Ojców Franciszkanów. Każdego roku robią to inni bracia, głównie słuchacze II roku studiów, ale w przygotowaniach uczestniczą bracia z całego Seminarium. Po powrocie z wakacji, już od października trwają prace nad scenariuszem, próby zespołu aktorskiego i muzycznego. Teksty, przedstawiające narodzenie Pana Jezusa, przygotowywane są na podstawie Pisma Świętego. W rolach męskich występują klerycy, w żeńskich uczennice Liceum sióstr Prezentek, studentki, znajome. Klerycy tworzący zespół muzyczny grają kolędy na różnych instrumentach klawiszowych, na gitarach, czasem na flecie czy trąbce. Żeby szopka mogła zaistnieć potrzebni są sponsorzy, którzy sfinansują koszt zaprojektowania i wydrukowania plakatów. Misterium trzeba przecież rozreklamować w mieście tak by mogło je obejrzeć jak najwięcej ludzi. Sponsorzy pomagają też w utrzymaniu i żywieniu zwierząt, które są nieodzownym elementem scenografii. Na czas trwania szopki zwierzęta przyjeżdżają z krakowskiego ZOO i z domów osób prywatnych.

 

 

 

Emaus

W drugi dzień Wielkanocy ulica T. Kościuszki na Zwierzyńcu, szczególnie tuż przy moście na Rudawie, zapełnia się świątecznym, rozbawionym tłumem. Niegdyś zabawa i uroczystości odpustowe odbywały się przy kościele św. Salwatora, dziś koncentrują się wokół klasztoru Norbertanek. Na pamiątkę miasteczka, do którego udał się Chrystus po swoim zmartwychwstaniu oraz wielkiej radości związanej z tym wydarzeniem, odpust nazywa się Emaus.

Zobacz artykuł p.t. “Droga do Emaus”.

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..]