Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

IV. ROZKWIT ŚREDNIOWIECZNEGO MIASTA (1333—1506)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Gotyckie sukiennice

 

Gotyckie Sukiennice

Na okres panowania tego władcy przypada początek wielkiego rozkwitu miasta jako ważnego centrum handlowego, stolicy państwa, ośrodka kultury i nauki. Kraków znalazł się na skrzyżowaniu ukształtowanych na przełomie XIII i XIV w. szlaków kupieckich: południowo-północnego (Koszyce — Nowy Sącz — Bochnia — Kraków — Piotrków — Toruń — Gdańsk) i wschodnio-zachodniego (wybrzeże Morza Czarnego — Lwów — Bochnia — Kraków — Wrocław i dalej na zachód). Prócz patrycjatu (w 80% niemieckiego) zaczynają przybywać kupcy włoscy, zwłaszcza genueńscy; pospólstwo miejskie (rzemieślnicy) organizuje się stopniowo w cechach. Z panowaniem Kazimierza Wielkiego związana jest pierwsza, jednolita budowla Zamku krakowskiego w stylu gotyckim.

 

 

 

1333 r.

24 kwietnia w katedrze krakowskiej koronowany został na króla Polski KAZIMIERZ III zw. WIELKIM (panował 1333 — 1370).

 

 

1335 r.

27 lutego Kazimierz Wielki wydał dokument lokacyjny dla nowego miasta — KAZIMIERZA, leżącego po przeciwnej od Krakowa stronie ówczesnego koryta Wisły. Nowe miasto pomyślane jako ośrodek polski, konkurujący z Krakowem, miało swoje fortyfikacje oraz osobne prawo składu na miedź węgierską i sól (zob. r. 1791 i 1802).

 

 

1336 r.

Z tego roku pochodzi wilkierz rady miejskiej Krakowa w sprawie targów w mieście i organizacji życia cechowego (następny w r. 1342).

 

 

1339 r.

2 lutego Kazimierz aktem wydanym w Krakowie zrzekł się swych praw do tych księstw śląskich, które uprzednio złożyły hołd królowi czeskiemu.

29 maja zmarła w Krakowie Aldona Anna, żona Kazimierza.

 

 

1340 r.

Do Krakowa przybyła cesarska misja dyplomatyczna celem rokowań; przewodził jej książę morawski Karol, późniejszy cesarz.

 

 

Ok. 1340 r.

Kazimierz ufundował w nowo założonym Kazimierzu kościół Bożego Ciała; budową kierowali Jan i Mikołaj Czipserowie. W r. 1387 ukończono chór, w XVI w. — wieżę.

 

 

1341 — 1346 r.

Na polecenie króla wzniesiono w katedrze (pierwszy) nagrobek kamienny Władysława Łokietka.

 

 

1342 r.

Kazimierz wydał rozporządzenie, mocą którego sprzedaż przywiezionego sukna mogła się odbywać tylko w kramach sukiennych na Rynku (sukiennice). Jest to pierwsza wzmianka o niewątpliwie wcześniej istniejącym kompleksie zabudowań, które później przekształcą się w Sukiennice (zob. r. 1380 — 1400).

 

 

1345 r.

12 lipca pod Kraków podeszły wojska Jana Luksemburczyka, króla czeskiego; po tygodniowym oblężeniu wycofały się.

 

 

1346 r.

22 grudnia odbyło się poświęcenie wielkiego ołtarza w katedrze wawelskiej.

 

 

1348 r.

13 grudnia z rozkazu królewskiego utopiony został ksiądz Marcin Baryczka, który miał monarsze doręczyć dekret ekskomuniki rzuconej na niego za rozwiązłe życie przez biskupa krakowskiego Bodzantę.

 

 

1348 —1351 r.

W całej Polsce, podobnie jak w Europie, szalała zaraza morowa (dżuma). Pomór docierał do miasta również później. Marcin Bielski podał z przesadą, że w r. 1360 wskutek epidemii zmarło 20 000 osób.

 

 

1351 r.

Założenie szpitala św. Jadwigi na Stradomiu.

 

 

1352 r.

19 maja król pożyczył od rajców miejskich 1600 kóp groszy.

 

 

1353 r.

Król zakazał używania drogi handlowej na Ruś kupcom obcym, co faktycznie nadawało monopol handlowy krakowianom.

 

 

1354 r.

6 października król wydał przywilej, zabraniający prowadzenia w Krakowie handlu „gościa z gościem"; oznaczało to całkowite opanowanie handlu w Krakowie przez miejscowych kupców.

 

 

1356 r.

5 października Kazimierz powołał do życia sąd wyższy prawa niemieckiego na Zaniku krakowskim, którego zadaniem było rozstrzyganie spraw spornych w miastach królewskich, w miejsce dotychczasowego odwoływania się do sądów niemieckich (w Magdeburgu).

 

 

1358 r.

7 grudnia Kazimierz nadał mieszczaństwu tzw. wielki przywilej, który potwierdzał dotychczasowe uprawnienia, podnosił dochody miejskie, dawał sądom miejskim prawo sądzenia przedmieszczan.

 

 

Ok. 1360 r.

Z funduszów bogatego mieszczanina Mikołaja Wierzynka rozpoczęto budowę prezbiterium w kościele Mariackim (ukończone w r. 1365 i nakryte sklepieniem w 1397); w r. 1392 rozpoczęto budowę wież (zob. r. 1478), gdzie zawieszono zegar sprowadzony z Norymbergi (pierwszy tego typu w Polsce).

 

 

1363 r.

21 maja odbyły się w Krakowie zaślubiny cesarza Karola IV z wnuczką Kazimierza, Elżbietą Pomorską.

Sprowadzono z Pragi na Kazimierz zakon augustianów, a równocześnie rozpoczęto budowę przeznaczonego dla nich kościoła św. Katarzyny; kościół został konsekrowany w r. 1378, a w 1399 ostatecznie ukończony. Była to trzecia budowla gotycka w Krakowie.

Kraków zakupił od króla Czarną Wieś, a równocześnie uzyskał prawo składu na wełnę.

 

 

Ok. 1364 r.

Ukończenie drzwi kościelnych głównego portalu katedry.

 

 

1364 r.

28 marca odbyło się poświęcenie nowej katedry na Wawelu.

12 maja król Kazimierz wydał akt erekcyjny, zakładający AKADEMIĘ KRAKOWSKĄ, l września 1354 papież Urban V akt ów zatwierdził. Akademia, jedna z pierwszych uczelni wyższych w Europie środkowej, miała trzy wydziały: prawny, medyczny i sztuk wyzwolonych (bez wydziału teologicznego). Była ona instytucją państwową, wzorowaną organizacyjnie na wielkich uniwersytetach włoskich (w Padwie i Bolonii). Nauka odbywała się przypuszczalnie na Zamku; wydaje się, że Kazimierz rozpoczął budowę gmachu Akademii we wsi Bawół (fundamenty odkryto na placu Wolnica w r. 1868). Wraz ze śmiercią założyciela upadła również i uczelnia.

We wrześniu w Krakowie miał miejsce zjazd monarchów (cesarz Karol IV, Waldemar duński, Piotr król Cypru, książę Bolko Świdnicki). Z wydarzeniem tym łączy się legenda o uczcie u Mikołaja Wierzynka, patrycjusza krakowskiego i bankiera królów.

 

 

1366 r.

Król podniósł do godności miasta dotychczasową osadę KLEPARZ, zwaną również Florencją (od kościoła św. Floriana). Miasto otrzymało ratusz i rynek: nie zostało jednak ufortyfikowane i dlatego w' późniejszych wiekach często ulegało zniszczeniom przy sposobności działań wojennych.

 

 

1367 r.

Kazimierz potwierdził przywileje Żydom małopolskim. Krakowska gmina żydowska odgrywała od końca XIII w. znaczną rolę. Żydzi zajmowali się pożyczaniem pieniędzy na lichwę; wybijał się wśród nich w tych czasach Lewko, bankier króla Kazimierza i jego następcy. Dzierżawił mennicę krakowską i żupy solne.

 

 

1368 r.

Według postanowienia królewskiego rada miejska miała być powoływana przez wojewodę krakowskiego i wielkorządcę w połowie z reprezentantów cechów, a w połowie z patrycjatu.

 

 

1370 r.

30 października przywieziono na Zamek króla, który zranił się w czasie polowania. 5 listopada o wschodzie słońca zmarł Kazimierz; w dwa dni później został pochowany w katedrze na Wawelu.

17 listopada koronowany został na króla Polski LUDWIK WĘGIERSKI (panował 1370 — 1382).

 

 

XIV w.

Przejawem postępującego rozwoju miasta są wzmianki o budowie dalszych młynów nad Rudawą i o powstaniu słodowni (r. 1312), o wybudowaniu tzw. Wagi Małej na Rynku między Sukiennicami a kościołem św. Wojciecha (r. 1358) i cegielni na Zwierzyńcu (r. 1366).

 

 

1376 r.

Pierwsza wzmianka o osadzie STRADOM; w r. 1419 została ona połączona administracyjnie z Kazimierzem. Jej powstanie było wyrazem przestrzennego rozwoju Krakowa. Następuje zwiększenie terytorialne Kazimierza przez osuszanie okolicznych bagien (wzmianka w rachunkach miejskich z r. 1378).

 

 

1377 r.

W grudniu w wyniku tumultu wywołanego przez Węgrów zabity został starosta krakowski Jaśko Kmita.

 

 

1378 r.

Kraków otrzymał potwierdzenie wszystkich swoich przywilejów w zamian za uznanie prawa sukcesji do tronu polskiego jednej z córek Ludwika Węgierskiego. Zwiększało to rangę miasta jako ważnego ośrodka politycznego.

 

 

1380 r.

Zmarł Piotr Zawisza z Kurozwęk, biskup krakowski, bliski współpracownik Kazimierza, fundator kaplicy N. Panny na Wawelu.

 

 

Ok. 1380 —1400 r.

 Na Rynku w miejsce dwóch szeregów kramów zbudowano gotyckie SUKIENNICE z cegły, podparte szkarpami. Architektem był Włoch, Marcin Lindintolde (zob. r. 1555).

 

 

1383 r.

Ukończenie budowy wieży ratuszowej na Rynku. Pierwotne położenie ratusza miejskiego jest nieznane.

 

 

1384 r.

13 października do Krakowa przybyła młodsza córka Ludwika Węgierskiego JADWIGA jako królowa Polski; w dwa dni później została koronowana w katedrze.

 

 

1385 r.

18 stycznia przybyło do Krakowa poselstwo w. księcia Litwy, Jagiełły, w sprawie unii obydwóch państw i małżeństwa z Jadwigą.

W sierpniu przybył tu książę austriacki Wilhelm, zaręczony a może poślubiony Jadwidze, by wejść w prawa małżonka; musiał jednak z miasta uciekać.

 

 

1386 r.

12 lutego do Krakowa przyjechał JAGIEŁŁO; w trzy dni potem przyjął chrzest i otrzymał imię WŁADYSŁAW, 17 lutego wziął ślub z Jadwigą, 4 marca został koronowany na króla Polski (panował 1386—1434).

 

 

1388 r.

Miasto kupiło wieś Grzegorzowice (Grzegórzki) i nabyło kamieniołom na górze Lasota, a w roku następnym zakupiło wieś Dąbie.

 

 

1390 r.

 Rada miejska wydała zakaz świętowania poniedziałków przez czeladź rzemieślniczą.

 

 

Ok. 1394 r.

Rozpoczęto budowę kościoła św. Barbary.

 

 

1395 r.

Pierwsza wzmianka o krakowskich pergamenistach. Dopiero pod koniec w. XV powstała pierwsza papiernia u Duchaków na Prądniku.

 

 

1396 r.

Pierwszy urzędowy cennik na towary rzemieślnicze.

 

 

1397 r.

Sprowadzony został zakon karmelitów żebrzących. Na przedmieściu Garbary rozpoczęto dla nich budowę kościoła; dzisiejszą barokową postać uzyskał on po przebudowie w r. 1679.

 

 

1399 r.

Pierwsza wzmianka o istnieniu w mieście wodociągu (tzw. rurmus), który zaopatrywał Kraków w wodę z Rudawy.

17 sierpnia na Zamku wawelskim zmarła królowa Jadwiga.

 

 

1400 r.

26 lipca Władysław Jagiełło wydał przywilej, na mocy którego reaktywowany został UNIWERSYTET KRAKOWSKI (od XIX w. zwany Jagiellońskim). Fundusze na jego renowację pochodziły ze sprzedaży klejnotów królowej Jadwigi, zgodnie z jej ostatnią wola. Nowa uczelnia posiadała wszystkie wydziały łącznie z teologicznym. Jej szczytowy okres rozwoju w wiekach średnich przypada na drugą połowę XV i pierwsze ćwierćwiecze XVI stulecia. Siedziba Uniwersytetu mieściła się w gmachu Collegium Maius przy dzisiejszej ul. św. Anny. Niebawem rozpoczęto budowę kolegiów: przy ul. Grodzkiej w r. 1403 (spalone w 1455), przy ul. Brackiej w 1464, Collegium Minus w 1469.

 

 

XV w.

Dokonała się stopniowa polonizacja miasta; w r. 1403 Polacy stanowili wśród starszyzny cechowej 13°/o, w r. 1450 — 29%, a w r. 1500 — 41%. Ludność Krakowa osiągnęła cyfrę 10 000 (Bochnia i Sandomierz po 2000, Poznań 4000, z zagranicznych Praga około 30 000).

 

 

początek XV w.

Zbudowana została tzw. Stara synagoga najstarsza bożnica w Polsce; około r. 1570 przebudował ją Santi Gucci; obecnie mieści się w niej Muzeum Judaistyczne.

Prowadzono prace melioracyjne koło Skałki, mające na celu skierowanie wód Wisły do jednego koryta, płynącego między Krakowem a Kazimierzem.

 

 

1403 r.

25 lutego odbyła się koronacja Anny Cylejskiej, drugiej żony Jagiełły.

 

 

1406 r.

Rajca krakowski Andrzej Wierzynek, potomek znanej i bogatej rodziny kupieckiej, oskarżony został o kradzież pieniędzy miejskich, skazany na śmierć i ścięty (7 grudnia).

 

 

1407 r.

Rozruchy antyżydowskie w mieście.

 

 

1410 r.

Utworzono kongregację kupiecką; doszło do tego na tle konfliktów między kupcami krakowskimi a wrocławskimi o panowanie nad handlem wschodnim.

 

 

1411 r.

21 listopada zawieszono na Zamku 51 proporców krzyżackich, zdobytych pod Grunwaldem przez Polaków. Opisał je później Jan Długosz w Banderia Pruthenorum.

 

 

1418 r.

Pierwsze ostre wystąpienia cechów przeciw radzie miejskiej, składającej się z kupieckiego patrycjatu. Powodem było nadmierne obciążenie podatkami cechów. Król załagodził spór powołując do życia radę „16 mężów", organ kontrolujący finanse miasta (zob. r. 1438).

 

 

1423 r.

Biskupem krakowskim został Zbigniew Oleśnicki (1389 —1455), który w ostatnich latach życia Jagiełły i za panowania jego syna Władysława zdobył przemożny wpływ na sprawy państwa. Starał się o wzmocnienie wpływów Kościoła na bieg polityki.

 

 

1424 r.

W związku z koronacją czwartej żony Jagiełły, Sonki Holszańskiej, do Krakowa przybył cesarz Zygmunt oraz Eryk, król duński.

 

 

1425 r.

19 lutego odbył się chrzest Władysława, syna Jagiełły.

 

 

1431 r.

Na Zamku krakowskim odbyła się dysputa pomiędzy magistrami Uniwersytetu Krakowskiego a przedstawicielami ruchu husyckiego. W tej dyspucie religijnej ze strony czeskiej wziął udział m. in. wybitny przywódca wojskowy husycki, Prokoł Łysy.

 

 

1432 r.

Na mocy przywileju królewskiego rada miejska ustanowiła w Krakowie trzy jarmarki (maj, czerwiec, wrzesień),

 

 

1433 r.

Pierwsze statuty dla odrębnego wydziału lekarskiego Uniwersytetu Krakowskiego.

Na Uniwersytecie prowadził wykłady Grzegorz z Sanoka, reprezentant wczesnego humanizmu w kulturze polskiej.

 

 

1434 r.

18 czerwca na Wawelu pochowany został Władysław Jagiełło.

29 czerwca koronacja WŁADYSŁAWA III, syna Jagiełły, na króla Polski rozpoczęła jego dziesięcioletnie panowanie (1434 —1444).

 

 

1435 r.

Zmarł Paweł Włodkowic, znakomity prawnik polski i rektor Uniwersytetu, reprezentant Polski na soborze w Konstancji.

Król wydał przywilej określający liczbę rajców miejskich na 24.

 

 

1438 r.

Wystąpienia pospólstwa przeciwko radzie miejskiej; rajcy schronili się na Zamek.

W tymże roku na wieży kościoła Mariackiego zawieszono nowy dzwon, zwany później „Półzygmuntem".

 

 

1440 r.

8 marca w katedrze krakowskiej poselstwo węgierskie ofiarowało koronę Władysławowi III.

 

 

1442 r.

Runęło sklepienie chóru w kościele Mariackim; odbudował je architekt Czipser, mieszkaniec Kazimierza.

 

 

1443 r.

W grudniu biskup krakowski Zbigniew Oleśnicki nabył od Władysława Cieszyńskiego księstwo siewierskie za 6000 grzywien. Odtąd aż do końca XVIII w. każdorazowy biskup krakowski był udzielnym władcą na Siewierzu. Księstwo to było lennem króla polskiego.

 

 

1447 r.

25 czerwca koronacja na króla Polski KAZIMIERZA JAGIELLOŃCZYKA, syna Jagiełły (panował 1447 — 1492), oznaczała koniec trzyletniego bezkrólewia.

Rektor Uniwersytetu Jan z Ludziska w mowie powitalnej na cześć króla apelował o sprawiedliwość dla chłopów.

 

 

1448 r.

Nad odnogą Rudawy powstała mechaniczna szlifiernia poruszana siłą wody.

 

 

1449 r.

Jędrzej Gałka z Dobczyna, magister Uniwersytetu, skazany na rekolekcje w Mogile w związku ze swymi husyckimi sympatiami, uciekł na Śląsk, skąd rozpoczął pisemną polemikę z magistrami krakowskimi.

 

 

1450 r.

Z inicjatywy Marcina z Żurawicy powstała na Uniwersytecie katedra astrologii (katedra astronomii istniała od samego początku).

 

 

1453 r.

Do Krakowa przybył kaznodzieja włoski Jan Kapistran, którego kazania podburzały ludność do wystąpień antyżydowskich.

 

 

1454 r.

10 lutego odbył się ślub Kazimierza Jagiellończyka z Elżbietą Habsburżanką i jej koronacja.

W lutym przybyło do Krakowa poselstwo Związku Pruskiego, powstałego na terenie ziem należących do zakonu krzyżackiego i uroczyście ofiarowało królowi polskiemu władzę nad Prusami. 5 marca Kazimierz odebrał od nich hołd. Stanowiło to początek wojny trzynastoletniej (1454 —1466).

 

 

1455 r.

Zbudowany został drewniany kościół Bernardynów.

Pożar Krakowa; rozpoczął się on koło kościoła śś. Piotra i Pawła; spłonęły budynki przy ul. Grodzkiej i Kanoniczej.

 

 

1456 r.

Urodził się Władysław Jagiellończyk, późniejszy król czeski i węgierski.

 

 

1461 r.

Umarła królowa Sonka, wdowa po Jagiełłę.

Wybuchły groźne rozruchy w mieście, spowodowane butną postawą Andrzeja Tęczyńskiego. Spoliczkował on płatnerza krakowskiego, a następnie przerażony groźną postawą tłumu uciekł do kościoła Franciszkanów, skąd go wywleczono i zabito. W związku z tym zajściem król Kazimierz zasądził sprawców wydarzeń na karę śmierci.

 

 

1462 r.

15 stycznia wykonano wyrok (w sprawie Tęczyńskiego) na 3 rajcach i 3 przedstawicielach pospólstwa.

 

 

1464 r.

Przez Kraków przechodziło około 12 000 krzyżowców, idących na Węgry przeciw Turkom. Doszło do wystąpień antysemickich, za co król nałożył na miasto karę 3000 grzywien. Część Żydów schroniła się wówczas na Zamek.

 

 

1465 r.

Spłonął kościół Franciszkanów.

 

 

1468 r.

Król aprobował „Wielki wilkierz", regulujący sprawę samorządu miejskiego.

Wylew Wisły i zatopienie Stradomia.

 

 

1469 r.

Przeniesiono Żydów z najstarszego getta w Krakowie (ul. Żydowska) na odcinek ul. św. Tomasza od Sławkowskiej ku zachodowi (ówczesna ul. Szpiglerowska) (zob. r. 1494).

 

 

1471 r.

Władysław Jagiellończyk, obrany przez stany czeskie królem Czech, zaprzysiągł w katedrze 19 artykułów gwarantujących prawa i przywileje czeskie.

 

 

1473 r.

Umarł Jan Kanty (z Kęt), profesor Akademii Krakowskiej. Starania o jego kanonizację pochłoną w XVIII w. znaczne fundusze ubogiego wówczas Uniwersytetu.

PIERWSZY DRUK W POLSCE; był to kalendarz ścienny, tłoczony w Krakowie prawdopodobnie w drukarni Kaspra Straubego.

Król ufundował kaplicę św. Krzyża na Wawelu.

 

 

1474 r.

Założono szpital dla ubogich scholarów.

 

 

1475 r.

Rada miejska ostatecznie wykupiła od króla urząd wójtowski (przejęty przez monarchę po r. 1312) i sama pobierała taksy sądowe.

Spłonął „Gródek" stanowiący od początku XV w. własność Tarnowskich.

 

 

Ok. 1475 r.

PIERWSZA KSIĄŻKA DRUKOWANA W POLSCE: Jana de Turrecremata Explanatio in psalterium.

 

 

Ok. 1476 r.

Początki kościoła św. Agnieszki na Stradomiu.

 

 

1477 —1489 r.

W pracowni rzeźbiarskiej mistrza WITA STWOSZA (1438 — 1533) powstał OŁTARZ ZAŚNIĘCIE MATKI BOSKIEJ. Ten wspaniały poliptyk przeznaczony dla kościoła Mariackiego kosztował miasto 2808 florenów (zob. r. 1761, 1869, 1946, 1957).

 

 

1478 r.

Król wydał postanowienia przeciwko zbytkowi mieszczan w ubiorze (ponowione w r. 1495, a następnie w XVII w.).

Wieża wyższa kościoła Mariackiego, dotąd kryta drzewem, otrzymała gotycki hełm ołowiany (zob. r. 1542).

 

 

1480 r.

Zmarł JAN DŁUGOSZ (ur. 1415), znakomity historyk polski, niezmordowany zbieracz źródeł; autor Historiae Polonicae Libri XII (drukowanej dopiero w XVII w.) (zob. r. 1863). Od r. 1467 był wychowawcą synów Kazimierza Jagiellończyka.

 

 

1485 r.

Tumult skierowany przeciwko handlarzom żydowskim; Żydzi weszli w porozumienie z radą miejska i zobowiązali się na przyszłość nie handlować w mieście.

 

 

1487 r.

Pierwsza wzmianka o Celestacie za kościołem św. Mikołaja. Było to miejsce, gdzie odbywały się ćwiczenia w strzelaniu.

 

 

1488 r.

W Krakowie przebywał humanista niemiecki Jan Celtes, wykładający w jednej z burs uniwersyteckich „O sztuce pisania listów". Zainicjował on powstanie pierwszego towarzystwa literackiego „Sodalitas Litteraria Vistulana"; działali w nim m. in. Wojciech z Brudzewa i Wawrzyniec Korwin.

Biskupem krakowskim został Fryderyk Jagiellończyk, syn królewski.

 

 

1490 r.

Szwajpolt Fiol zakłada w Krakowie pierwszą w świecie drukarnię do tłoczenia ksiąg liturgicznych w języku cerkiewno-słowiańskim; działała ona do r. 1492 i przypisuje się jej 4 druki.

 

 

1492 r.

Śmierć Kazimierza Jagiellończyka. Wit Stwosz wyrzeźbił nagrobek królewski znajdujący się na Wawelu.

23 września koronacja JANA OLBRACHTA na króla Polski (panował 1492—1501). Z panowaniem tego władcy związane są początki RENESANSOWEGO ZAMKU WAWELSKIEGO (zob. r. 1513).

 

 

1492 —1496 r.

W Krakowie kształcił się MIKOŁAJ KOPERNIK (ur. w Toruniu 1473 — zm. we Fromborku 1543); słuchał wykładów matematyki, astronomii, teologii i medycyny. Był uczniem sławnej krakowskiej szkoły matematycznej, reprezentowanej przez Marcina z Żurawicy i Marcina Biema.

 

 

1493 r.

W Norymberdze ukazało się dzieło Hartmanna Schedla Chronicon mundi z opisem i widokiem (pierwszym) Krakowa. Czytamy tam: ,,Kraków otacza podwójny mur wysoki z basztami, bramami i fortyfikacjami, oblewa go prowadzona fosami rzeka Rudawa, obracająca liczne młyny; mnóstwo w nim pięknych domów i ogromnych świątyń..."

 

 

1494 r.

Pierwsze rodziny żydowskie zaczęły opuszczać Kraków, by osiedlić się koło Kazimierza, w miejscu, gdzie wcześniej istniało niewielkie skupisko żydowskie. W tymże roku doszło do tumultów antyżydowskich. Król, który za wstawiennictwem Kallimacha brał Żydów w obronę, nakazał im ostatecznie w r. 1495 opuścić Kraków i przenieść się do „MIASTA ŻYDOWSKIEGO obok Kazimierza" (zob. r. 1533).

 

 

1496 r.

Umarł w Krakowie Filip Kallimach (właściwe nazwisko Buonacorsi, ur. 1438 w Toskanii), znakomity humanista, poeta i prozaik. Od r. 1470 przebywał w Polsce, wykładając m. in. w Akademii Krakowskiej i wychowując synów Kazimierza Jagiellończyka. Za Olbrachta wywierał on duży wpływ na rządy. Pochowany u Dominikanów.

 

 

1497 — 1500 r.

Zbudowano rondel przy bramie Floriańskiej, tzw. BARBAKAN.

 

 

1499 r.

6 maja Jan Olbracht zagaił pierwszy znany sejm w Krakowie, który chociaż był stolicą kraju, nie był miejscem obrad sejmowych; w XVI w., poza sejmami koronacyjnymi, odbywały się tu one jedynie w latach: 1531, 1538, 1543, 1545 i 1553.

 

 

1500 r.

W związku z rokiem jubileuszowym papież Aleksander VI ogłosił krucjatę przeciw niewiernym; przechodzący przez Kraków krzyżowcy wszczęli tumulty antyżydowskie, w wyniku których zginęło 20 osób.

10 kwietnia pożar Kurzej Stopki na Wawelu; w związku z koniecznością rekonstrukcji Zamku rozpoczęto pierwsze prace przy renesansowej odbudowie Wawelu.

 

 

1501 r.

26 lipca uroczysty pogrzeb Jana Olbrachta. Z inicjatywy jego matki Elżbiety Rakuskiej i brata Fryderyka powstał w katedrze pierwszy renesansowy nagrobek zmarłego władcy. Wykonał go Franciszek Włoch.

12 grudnia odbyła się koronacja ALEKSANDRA JAGIELLOŃCZYKA na króla Polski (panował 1501 — 1506).

W tymże roku miasto otrzymało prawo ściągania podatku mostowego.

 

 

1503 r.

PIERWSZA STAŁA TYPOGRAFIA W KRAKOWIE; założył ją sprowadzony przez kupca Hallera drukarz Kasper Hochfeder.

 

 

1503 — 1505 r.

Zakończenie budowy sklepienia kościoła św. Katarzyny (zniszczonego przez trzęsienie ziemi w r. 1443); wykonał je „murator" Hanusz.

 

 

1504 r.

Na ten rok datuje się krakowskie dzieła artystyczne: tryptyk św. Jana Jałmużnika w kościele św. Katarzyny; relikwiarz głowy św. Stanisława zrobiony ze złota przez Marcina Marcińca, fundacji królowej Elżbiety; ornat darowany przez Piotra Kmitę katedrze krakowskiej.

 

 

Ok. 1505 r.

Powstał Kodeks Behema, dokument sztuki iluminatorskiej. Tekst napisał notariusz krakowski Baltazar Behem (zm. 1508); autor 27 miniatur, obrazujących życie i prace rzemieślników krakowskich, pozostał nieznany.

 

 

1505 r.

30 sierpnia zmarła królowa Elżbieta Rakuska, żona Kazimierza Jagiellończyka, zwana „matką królów".

W tymże roku piorun strzaskał wieżę za Zamku krakowskim.

Wprowadzono instytucję lekarza miejskiego (w r. 1374 pierwsza wzmianka źródłowa o lekarzu w Krakowie, w 1343 w dokumentach występuje aptekarz).

 

 

Ok. 1506 r.

Zakończono w całości prace nad skie­rowaniem biegu Rudawy poprzez fosy wokół fortyfikacji miejskich.

 

 

1506 r.

20 października po śmierci Aleksandra królem Polski został jego brat ZYGMUNT I STARY (panował 1506 — 1548).

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]