Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

Prowadź górnicza brać

 

 

 

13.12.2000
Geoturystyka dla każdego

 

Artykuł z gazety: “Dziennik Polski”

 

 

 

Św. Barbara

 

AGH

W panoramę Krakowa wpisał się już monumentalny posąg św. Barbary (patronki ludzi górniczego trudu), który stanął - po sześćdziesięciu latach przerwy - na dachu budynku głównego Akademii Górniczo-Hutniczej przy alei Mickiewicza.
17 czerwca 1999 roku figurę poświęcił Ojciec Święty Jan Paweł II.

 

Budynek główny Akademii Górniczo-Hutniczej przy alei Mickiewicza

 

 

 

Pod opieką świętych
W dniach tradycyjnej Barbórki chcę przypomnieć związki św. Barbary z górnictwem i burzliwą historię krakowskiej figury górniczej patronki.
Przejście granicy światła i zanurzenie się w ciemności podziemi kopalni do dziś wywołuje emocje, a towarzyszyły one ludziom od początków dziejów górnictwa. Ciemności od zawsze były domeną złych mocy, a więc ludzie wkraczający do podziemi, w strefę mroku, narażeni na wpływy tych mocy, szukali szczególnej opieki - po stronie dobra. Kopalnie i ośrodki górnicze w poszczególnych krajach przyjmowały za swych patronów różnych świętych. Święci Wolfgang i Andrzej roztaczali swą opiekę w Harcu, św. Jerzy w Mansfeld, św. Joachim w Joachimsthal, św. Mikołaj w Czechach, a także w Złotoryi.
Święta Barbara pierwotnie była prawdopodobnie patronką górników w kopalniach srebra w Kutnej Horze (środkowe Czechy), gdzie w XIV wieku powstał pod jej wezwaniem wspaniały gotycki kościół i skąd jej kult przeniósł się na Śląsk. Kult świętej wywodzi się od bractwa św. Barbary, patronki pomocnej śmierci, działającego od 1744 roku w Tarnowskich Górach. Poza Polską św. Barbara czczona jest przez górników Czech i Austrii.

"Barbara" - cudzoziemka
Zejściu do kopalni towarzyszyły modlitwy o pomyślną pracę i szczęśliwy powrót na powierzchnię, odbywane w cechowniach kopalnianych, gdzie do dziś spotkać można figury św. Barbary, opiekunki w godzinę śmierci, a także chroniącej przed nagłą śmiercią. Do dnia dzisiejszego dzień 4 grudnia jest Jej świętem, uroczyście obchodzonym w kopalniach.
"Barbara" - po łacinie znaczy cudzoziemka. Ks. Wincenty Zaleski SDB przytacza legendę, według której za panowania rzymskiego cesarza Maksymiana (Marcus Aurelius Valerius 285-305), w okresie krwawych prześladowań chrześcijan, Barbara, córka bogatego człowieka, potajemnie przyjęła chrześcijaństwo i złożyła ślub dozgonnej czystości. Ojciec Jej obawiając się o swoją pozycję, majątek i życie, głodząc ją w wieży swego zamku, próbował skłonić do zmiany decyzji. Gdy to zawiodło, postawił ją przed sądem, a wydany wyrok śmierci przez ścięcie, wykonał własnoręcznie. Niezłomność Barbary w wyznawaniu wiary i śmierć poniesiona z ręki własnego rodzica przyczyniły się do upowszechnienia jej kultu jako patronki ludzi narażonych na nagłą i niespodziewaną śmierć. Za swą opiekunkę przyjęli ją: górnicy, hutnicy, marynarze, żołnierze, kamieniarze i więźniowie.

Barbara zamiast "geniuszu pracy"
Pierwotnie główny budynek Akademii Górniczej, stawiany od 1923 roku wg projektu Wacława Krzyżanowskiego, miał być zwieńczony rzeźbą Karola Hukana uosabiającą "geniusz pracy" w postaci młodej dziewczyny obdarzonej skrzydłami wzniesionymi do lotu. Starania rektora AG Władysława Taklińskiego, jak również prezesa Unii Przemysłu Górniczo-Hutniczego - Aleksandra Ciszewskiego (Unia na budowę tego gmachu przekazała 300 tys. ówczesnych złotych) doprowadziły do zmiany koncepcji.
 

 


Na dachu gmachu Akademii miała zostać ustawiona figura św. Barbary. Projekt, wykonany przez artystę rzeźbiarza Stefana Zbigniewicza z Krakowa, przedstawiał siedzącą na tronie postać w płaszczu i złotej koronie, z krzyżem oraz z miniaturą baszty w ręku (symbolem jej męczeństwa). Figura miała zostać wykonana ze spawanej blachy miedzianej o grubości 2 mm, a jej wysokość zaplanowano na 6 m.
W wykonaniu figury, obok projektanta brali udział Antoni Bilski, Eugeniusz Bilski, Stanisław Mikuła i stolarz Stanisław Ulewka (?). Model posągu był wykonany z litego drewna, na którym ręcznie formowano poszczególne arkusze blachy miedzianej. W oryginalnej figurze posadowionej na dachu budynku, lite "kopyto" drewniane zastąpiono szkieletem metalowym, co wyraźnie pozbawiło ją wagi. Było to ważne w transporcie figury na dach, jak i jej posadowieniu na nadbudówce dachowej, mającej za zadanie podwyższenie figury i uczynienie jej lepiej widocznej z poziomu Alej.

Ściągnięta z dachu
Prace nad pomnikiem rozpoczęto w marcu 1939 r., a jak donosił IKC, już 24 sierpnia 1939 r. nastąpiło jego odsłonięcie. Krótko jednak panowała św. Barbara nad Akademią Górniczą. Po wybuchu wojny i wkroczeniu Niemców do Krakowa w salach wykładowych budynku założono początkowo wojskowy szpital, potem zaś wprowadziła się tam administracja cywilna Generalnej Guberni. Przy tej okazji znaczna część mienia AG uległa zniszczeniu. Jednak dzięki ofiarności pracowników uczelni część księgozbiorów, dokumentów i notatek udało się uratować i przechować. Nie ostała się jednak figura św. Barbary, która 1 stycznia 1940 r., zgodnie z relacją naocznego świadka, dr Aleksandry Mianowskiej, została ściągnięta z dachu przy użyciu lin i usunięta.
Po wojnie, w 1948 roku, w miejsce usuniętej i zniszczonej figury św. Barbary Stowarzyszenie Studentów Akademii Górniczej ufundowało witraż z podobizną Patronki Górników. Zaprojektowany został przez Adama Stalony-Dobrzańskiego i Ludwika Gradowskiego, a wykonany przez Zakłady Witraży S.G. Żeleńskiego w Krakowie. W 1951 r. witraż został przeniesiony do kościoła św. Barbary, skąd staraniem rektora prof. Antoniego Kleczkowskiego powrócił na Akademię dopiero w 1981 r. i został osadzony w oknie auli uczelni. W 2000 r. witraż zajął honorowe miejsce w hallu budynku A-0.

Króluje nad Krakowem
Pomysł powrotu figury św. Barbary na jej tradycyjne miejsce, narodził się w początku lat 90. W lutym 1995 r. powołano Komitet Odbudowy pod przewodnictwem prof. Kazimierza Czopka.
Wykonawcą figury został artysta rzeźbiarz, prof. krakowskiej ASP, Jan Siek, a powstała ona w jego pracowni, w Siedlcu k. Krzeszowic. Nowa figura nawiązuje do modelu przedwojennego, unowocześniona została jedynie technologia wykonania.
Dzięki bezpłatnej i nieocenionej pomocy Mostostalu Kraków, posąg św. Barbary przetransportowano 29 maja 1999 r. do Krakowa i osadzono ponownie na dachu budynku głównego Akademii Górniczo-Hutniczej. Powrót św. Barbary był ważnym akcentem obchodów Jubileuszu 80-lecia Uczelni. Niezwykle podniosłym faktem było poświęcenie figury i pobłogosławienie Akademii przez Ojca Świętego Jana Pawła II. W imieniu społeczności akademickiej witał papieża rektor AGH prof. Ryszard Tadeusiewicz z Senatem.
 

 

 

STANISŁAW MAJEWSKI

Prof. dr hab. inż. Stanisław Majewski jest pracownikiem Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Dolomityczny Kraków] [Nie pozostanie kamień..] [Krakowskie zdroje] [Nie tylko krypty..] [Uzdrowisko nie..] [Na dnie morza..] [Papieski Zakrzówek] [Prowadź górnicza brać] [Tyniecka brama] [Wawel niezwykły] [Zagadki wawelskiego..] [Życie utrwalone w..] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..]