Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

III. KRAKÓW LOKOWANY (1257 — 1333)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Fortyfikacje Krakowa

 

Fortyfikacje Krakowa

Oznacza to początek Krakowa lokacyjnego, posiadającego swą urbanistyczną fizjonomię oraz organizację municypalną. Proces lokalizacji miasta nie był jednak aktem jednorazowym, trwał dłużej, od lat dwudziestych XIII w., i przerwany zostaj przez najazd tatarski. Jego podstawą był rozwój gospodarczy osady podwawelskiej, znajdującej się na korzystnym skrzyżowaniu szlaków handlowych. Osada ta już wcześniej posiadała nawet jakiś zaczątek organizacji miejskiej. Zasadźcami Krakowa lokacyjnego byli trzej Ślązacy: Gedko, Jakub z Nysy i Dytmar Wołk, którzy zostali też dziedzicznymi wójtami miasta. Napływający do Krakowa koloniści, Ślązacy, i Niemcy, otrzymywali na 6 lat zwolnienie z czynszu. Wytyczenie planu miasta i rynku (200x200 m), powolna zabudowa ulic, otoczenie umocnieniami, liczebny wzrost ludności, a następnie podniesienie go do rangi stolicy zjednoczonej Polski — wszystko to stanowiło przesłanki okresu świetności średniowiecznego Krakowa od lat trzydziestych XIV w.

 

 

 

1257 r.

5 czerwca książę krakowski Bolesław, jego matka Grzymisława, tudzież żona Kunegunda wydają we wsi Kopanica przywilej LOKACJI MIASTA.

 

 

1259 — 1260 r.

 Drugi najazd Tatarów pod wodzą chana Burondy. Bolesław uszedł na Węgry. Gród wawelski oparł się najazdowi. Bezpośrednio po najeździe rozpoczęła się zabudowa całego wzgórza wawelskiego, które też w drugiej poł. XIII w. zostało ujęte w jednolity system fortyfikacyjny (wał i palisady).

 

 

1260 r.

Książę Kazimierz Mazowiecki przedsięwziął mszczącą wyprawę pod sam Kraków.

 

 

1261 r.

 Do Krakowa dotarli flagelanci (biczownicy), średniowieczna sekta religijna.

 

 

1265 r.

 Początki budowy Zamku kamiennego na Wawelu.

 

 

1266 r.

Śmierć biskupa Prandoty, doradcy księcia Bolesława; po nim biskupem został Paweł z Przemankowa, jeden z najbutniejszych wielmożów małopolskich (zob. r. 1282).

 

 

1267 r.

Powstał Rocznik kapituły krakowskiej, jedno z najbogatszych w informacje źródeł historiografii średniowiecznej.

 

 

1269 r. (?)

Wykończenie i poświęcenie kościoła Franciszkanów; budowla ta została zapoczątkowana w r. 1252.

 

 

1270 r.

Powódź w Krakowie; prócz Wisły wylała Raba i Dunajec.

 

 

1276 r.

Niesłychanie surowa zima, która zaczęła się już we wrześniu.

 

 

1279 —1288 r.

Na tronie krakowskim zasiadł, wyznaczony przez Bolesława jako jego następca, LESZEK CZARNY. Połączył on dzielnicę krakowską, sandomierską i sieradzko-łęczycką. Odtąd coraz wyraźniej przybierały na sile tendencje zjednoczeniowe, przy czym z dwóch ośrodków, jakie wchodziły w rachubę — mianowicie Krakowa i Gniezna — Kraków zaczął wysuwać się na plan pierwszy.

 

 

1282 r.

Bunt możnowładztwa pod wodzą biskupa Pawła z Przemankowa i wojewody sandomierskiego Janusza Starzy; było to już drugie ich wystąpienie przeciw księciu (pierwsze za Bolesława Wstydliwego w r. 1273).

 

 

1285 r.

Po krótkotrwałym kompromisie możni ponownie wystąpili przeciw Leszkowi. Ten opuścił Kraków, pozostawiając swą żonę pod opieką mieszczan krakowskich. Buntownicy nadaremnie próbowali zdobyć miasto, którego bronili mieszkańcy.

 

 

1286 r.

Leszek Czarny udzielił Krakowowi pozwolenia na otoczenie miasta murami obronnymi.

 

 

1287/88 r.

Na przełomie grudnia i stycznia nastąpił trzeci najazd Tatarów pod wodzą Nogaj-chana. Kraków obronił się dzięki niedawno wybudowanym fortyfikacjom drewnianym i ziemnym.

 

 

1288 r.

30 września umarł Leszek Czarny, desygnując na swego następcę księcia wrocławskiego Henryka IV. W jego też imieniu kasztelan Sułek trzymał Zamek i miasto.

 

 

1288 — 1290 r.

Panowanie HENRYKA IV PROBUSA (Prawego) przerwane wtargnięciem do Krakowa (w r. 1289) jego konkurenta do władzy, księcia brzesko-kujawskiego Władysława Łokietka, brata Leszka Czarnego. Henryk IV zdobył miasto ponownie, a Łokietek uszedł do swego księstwa.

 

 

1289 —1290 r.

Lata te wypełnione były staraniami Henryka IV o uzyskanie korony królewskiej. Umarł jednak przed osiągnięciem celu, zapisując dzielnicę krakowsko-sandomierską Przemysłowi II, księciu Wielkopolski.

 

 

1290 r.

Od lipca do września krótkotrwałe rządy w Krakowie PRZEMYŚLA II. Po jego odjeździe Kraków zajął Władysław Łokietek, który jednak nie utrzymał się tu długo, ponieważ w styczniu 1291 r. Przemysł, nie mając sił do walki zrzekł się swych praw do ziemi krakowskiej na rzecz króla czeskiego Wacława II.

 

 

1291 r.

 Wiosną tego roku oddziały czeskie zajęły Kraków na piętnaście lat.

Wacław II jako nowy władca dzielnicy krakowskiej wydał przywilej w Lutomyślu, potwierdzający m. in. dotychczasowe przywileje mieszczan oraz zaręczający, że nie będą z nich ściągane nowe świadczenia.

 

 

1294 r.

Na stolicę biskupią w Krakowie wstąpił Jan Muskata, obok wójta Alberta jeden z filarów panowania czeskiego w Małopolsce (zob. r. 1306—8).

 

 

Druga poł. XIII w.

Budowa ceglanego prezbiterium kościoła św. Marka, fundacji Bolesława Wstydliwego.

W tymże czasie rozpoczęły się prace melioracyjne nad skierowaniem wód Rudawy ku miastu, celem wypełnienia nią fos.

 

 

Schyłek XIII w.

Zaludnienie wszystkich osad podkrakowskich i samego miasta wynosiło 2000—5000 mieszkańców. Wśród nich zaczynały się pojawiać pierwsze rody patrycjuszowskie (np. Borusowie).

 

 

Ok. 1300 r.

 Porządkowanie błotnistych gruntów w okolicy dzisiejszej ul. Poselskiej.

Pierwsze wzmianki o bramie Floriańskiej. Pierwsze dochowane księgi miejskie.

 

 

1300 r.

WACŁAW II zajął Wielkopolskę i tu w Gnieźnie koronował się na króla Polski. Rządy jego opierały się na żywiole niemieckim (panował 1300 — 1305)
Na okres panowania czeskiego przypadła dalsza rozbudowa Zamku na Wawelu; obok wcześniejszego, romańskiego stołpu powstała wieża, zwana później Łokietkową.

 

 

1302 r.

Zbudowana została Waga Wielka na Rynku, u wylotu ul. Brackiej, do ważenia ołowiu i miedzi.

 

 

1304 r.

Pierwsza wzmianka o ul. Żydowskiej (dzisiejsza ul. św. Anny), a więc i o kolonii ludności żydowskiej w Krakowie (zob. r. 1469).

 

 

1305 r.

21 czerwca umarł Wacław II. W r. 1304 Łokietek zajął Wiślicę i stamtąd bezskutecznie próbował atakować Kraków.

 

 

1306 r.

W maju Łokietek zajął Kraków; w sierpniu tegoż roku następca Wacława II, jego syn Wacław III, zamordowany został w Ołomuńcu.

 

 

1306 — 1333 r.

Panowanie WŁADYSŁAWA ŁOKIETKA.

 

 

1306 r.

 Łokietek udzielił mieszczaństwu krakowskiemu przywilejów handlowych i podatkowych; po raz pierwszy wspomniane zostało prawo składu.

Tegoż roku Zamek krakowski, „z drzewa wystawiony", spłonął, pożarem dotknięta została również część miasta.

 

 

1306 —1308 r.

Przed sądem duchownym toczył się proces biskupa krakowskiego Jana Muskaty o prześladowanie żywiołu polskiego w czasie panowania czeskiego.

 

 

1311 r.

W maju wybuchł BUNT NIEMIECKIEGO MIESZCZAŃSTWA pod wodzą wójta Alberta. Sprzysiężenie ogarnęło Kraków, Sandomierz, Wieliczkę i niektóre klasztory. Buntownicy pragnęli wprowadzić na tron w Polsce dynastię Luksemburgów. Z ich ramienia przybył do Krakowa Bolko Opolski (kwiecień 1312), który jednak po walkach o Zamek (buntownicy mieli siedzibę w ufortyfikowanym „Gródku") uszedł z miasta wraz z Albertem (czerwiec 1312).

 

 

1312 r.

 Łokietek po złamaniu buntu ograniczył znaczenie żywiołu niemieckiego w mieście (łacina zamiast niemieckiego w księgach miejskich, zniesienie wójtostwa dziedzicznego, mianowanie rady miejskiej przez specjalnego komisarza królewskiego).

 

 

1320 r.

20 stycznia odbyła się koronacja Władysława Łokietka i jego żony Jadwigi, księżny kaliskiej; oznaczało to zakończenie procesu scalania państwa po rozbiciu dzielnicowym. Miejscem koronacyjnym królów polskich został Kraków (do r. 1734).

W tymże roku z inicjatywy krakowskiego biskupa Nankera rozpoczęła się budowa trzeciej katedry na Wawelu; w r. 1346 ukończone zostało gotyckie prezbiterium.

 

 

1325 r.

30 kwietnia odbył się w Krakowie chrzest księżniczki litewskiej Aldony, żony następcy tronu, Kazimierza.

 

 

1327 r.

Pierwsza wzmianka o szpitalu dla trędowatych w Krakowie (istniał do XV w.).

 

 

1329 r.

Budowa kościoła WW. Świętych.

 

 

1331 r.

Mieszczaństwo krakowskie uzyskało od króla generalne zwolnienie od wszystkich ceł wewnętrznych w państwie polskim. Poprzednio uzyskało ono w r. 1288 i 1306 częściowe zwolnienie od tego krępującego wymianę handlową prawa.

 

 

1333 r.

6 marca na Zamku krakowskim zmarł Władysław Łokietek.

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]