Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

Nie tylko krypty i kanały

 

 

 

20.02.2001
Geoturystyka dla każdego

 

Artykuł z gazety: “Dziennik Polski”

 

 

 

Krypta w kościele św. św. Piotra i Pawła

 

Krypta w kościele św. św. Piotra i Pawła

 

 

 

Geofizyka zajmuje się takimi naturalnymi zjawiskami i procesami fizycznymi jak m.in. trzęsienia Ziemi, erupcje wulkaniczne, przypływy i odpływy oceanów, magnetyzm ziemski, zorze polarne, pole elektromagnetyczne Ziemi, stosunki termiczne. Jest zatem nauką o przyrodzie Ziemi. Bada własności fizyczne kuli ziemskiej drogą obserwacji i pomiarów zjawisk fizycznych zachodzących w jej wnętrzu, na powierzchni i w atmosferze.

Szukanie... pustek
Jednym z najstarszych działów geofizyki jest grawimetria. Przedmiotem pomiarów w metodzie grawimetrycznej jest siła ciężkości. Rozkład wartości tej siły uzależniony jest od istnienia niejednorodności w skorupie ziemskiej. Struktury geologiczne, złoża surowców mineralnych, formy antropogeniczne to w grawimetrii stosowanej tzw. ciała zaburzające. W zależności od głębokości ich występowania oraz rozmiarów i kształtu, jak również różnicy ich gęstości w stosunku do otoczenia, ciała te generują odpowiednie wartości siły przyciągania. W miejscach, gdzie skały mają większą gęstość objętościową niż ich otoczenie, pojawiają się względnie dodatnie wartości siły ciężkości i odwrotnie - względnie ujemnym wartościom siły ciężkości odpowiadają ciała zaburzające o mniejszej gęstości od otoczenia. Na rys. 1 przedstawiono przykład grawitacyjnego oddziaływania wyrobiska korytarzowego położonego płytko pod powierzchnią terenu. Krzywa Dg to rozkład pomierzonych anomalii siły ciężkości.
Badania grawimetryczne realizowane są od wielu lat w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie na Wydziale Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, kierowanej przez prof. Zbigniewa Fajklewicza, Pracowni Geofizyki Technicznej. W pracowni tej powstała metoda mikrograwimetryczna, zajmująca się badaniem tektoniki małego zasięgu, w tym tektoniki wewnętrznej górotworu, form krasowych i erozyjnych. Mikrograwimetrią wykrywa się np. stare wyrobiska górnicze i pustki poeksploatacyjne.
Spektakularnym przykładem zastosowania badań grawimetrycznych na terenie naszego miasta było opracowanie mapy grawimetrycznej Krakowa przez Zakład Badań Górotworu. W wyniku przeprowadzonej interpretacji geologicznej tej mapy zlokalizowano położenia wydajnych struktur wodonośnych zasobnych w zdrową wodę jurajską. Wykonane w nich odwierty umożliwiają do dziś mieszkańcom wielu dzielnic pobór czystej i zdrowej wody pitnej. Dodatkowym efektem tych prac było szczegółowe rozpoznanie budowy geologicznej Krakowa, której znajomość może mieć w przyszłości duże znaczenie w projektowaniu tras metra

Krypty i kanały
Kolejnym przykładem zastosowania grawimetrii w Krakowie był szeroki program wykrywania przebiegu kanałów blokowych na terenie Starego Miasta, zagrażających zabytkowym obiektom. Badania grawimetryczne prowadzono również wewnątrz zabytkowych kościołów celem wykrycia krypt pod posadzką świątyń.
W kościele św. św. Piotra i Pawła przy ul. Grodzkiej jednej z krypt przypisywano winę za naruszenie równowagi w podłożu kościoła. Zauważono odchylenie się fasady głównej, pęknięcia naprężeniowe w ścianach bocznych oraz zniszczenie jednej z kolumn wewnątrz kościoła. Przeprowadzone w 1982 r. badania mikrograwimetryczne wykryły nieznaną kryptę położoną przed wejściem do kościoła. Pozwoliły ponadto na zlokalizowanie komina wentylacyjnego wykrytej krypty.
 

 

Podobne prace wykonano też w kościele św. Katarzyny, gdzie pod piękną, siedemnastowieczną posadzką w kościele i w przyległym klasztorze Paulinów wykryto położenie czterech nieznanych krypt.
.
Zmiany pola magnetycznego
W porównaniu z działaniem pola grawitacyjnego istnienie pola magnetycznego Ziemi nie jest tak odczuwalne. Jedynym jego przejawem, z którym każdy - z pewnością nieczęsto - się styka, jest zjawisko ustawiania się igły magnetycznej w linii północ - południe. Jeśli ktoś spróbował pchnąć tę igłę palcem, przekonał się, że praktycznie rzecz biorąc nie stawia ona żadnego odczuwalnego oporu. Stąd wniosek, że pole magnetyczne Ziemi jest bardzo słabe, jednak dzięki czułym przyrządom pomiarowym możemy je mierzyć z dokładnością do 1/50000 jego wartości i w konsekwencji rejestrować nawet minimalne jego zmiany.
Czy istnienie ziemskiego pola magnetycznego oraz możliwość dokładnego jego zmierzenia przynosi nam korzyści? - i tak, i nie. W odniesieniu do pytania pierwszego - linie sił pola ziemskiego stwarzają "parasol ochronny" rozpraszając strumień wysokoenergetycznych cząstek promieniowania słonecznego (tzw. wiatru słonecznego), którego tylko znikoma część, niegroźna dla życia, dociera do powierzchni Ziemi. Gdyby pole zanikło - napromieniowana i zniszczona zostałaby cała przyroda ożywiona.
A pomiary? - wszyscy wiemy, że obiekt posiadający zdolność magnesowania się, umieszczony w polu magnetycznym generowanym przez np. magnes sam staje się okresowo magnesem i wytwarza własne pole magnetyczne. Jeśli więc taki obiekt ukryty będzie przed naszymi oczami pod powierzchnią Ziemi, to wykonując pomiary pola magnetycznego na jej powierzchni w pobliżu jego lokalizacji zmierzymy pole Ziemi powiększone o efekt magnetyczny tego obiektu. Wniosek stąd prosty - jeśli w tak zarejestrowanym obrazie pola magnetycznego zauważymy obszar, w którym pomierzone wartości odbiegają od wartości pola ziemskiego, nazwiemy go obszarem anomalii magnetycznej wywołanej przez "coś" ukryte pod powierzchnią Ziemi. To "coś" może być zarówno strukturą geologiczną, jak i obiektem archeologicznym, niewybuchem z okresu wojny, koparką zasypaną w czasie budowy Nowej Huty lub czymkolwiek innym posiadającym własności magnetyczne.
Teraz, skoro już wiemy, jakie korzyści mogą dać nam pomiary pola magnetycznego - kilka konkretnych przykładów prac badawczych związanych z Krakowem, wykonanych przez pracowników Zakładu Geofizyki Wydziału Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska Akademii Górniczo-Hutniczej. Na terenach byłego lotniska w Czyżynach (obecnie osiedle II Pułku Lotniczego i Dywizjonu 303) oraz w rejonie Szpitala im. Rydygiera przeprowadzono badania magnetyczne wykrywając wiele niewybuchów z okresu II wojny, które saperzy unieszkodliwili. Lokalizowano, podobnie jak metodą grawimetryczną, średniowieczne nie zinwentaryzowane kanały blokowe i tzw. doły chłonne zagrażające stabilności podłoża budowlanego na obszarze Starego Miasta. Konsekwencją braku stabilności tego podłoża było pękanie murów zabytkowych budynków. Współpracowano również z archeologami w celu wykrycia pogrzebanych obiektów archeologicznych.

 

 

MAREK LEMBERGER
JANUSZ MADEJ

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Dolomityczny Kraków] [Nie pozostanie kamień..] [Krakowskie zdroje] [Nie tylko krypty..] [Uzdrowisko nie..] [Na dnie morza..] [Papieski Zakrzówek] [Prowadź górnicza brać] [Tyniecka brama] [Wawel niezwykły] [Zagadki wawelskiego..] [Życie utrwalone w..] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..]