Kraków - moje miasto

Witryna w budowie

Strona umieszczona na serwerze darmowych kont Friko.pl

BuiltWithNOF
Wawel - intro

XII. LATA DRUGIEJ RZECZYPOSPOLITEJ (1918 — 1939)

Zamieszczone poniżej informacje i wybrane ryciny pochodzą z książki “Kalendarz dziejów Krakowa”. Autor: Mirosław Frančić, Wydawnictwo Literackie, Kraków 1964 r.

 

 

 

Policja przed Uniwersytetem

 

Policja przed Uniwersytetem

Dzieje miasta w czasach dwudziestolecia międzywojennego wykazywały te sprzeczne tendencje, jakie wiązały się z ogólnym tokiem wypadków w Polsce. Rozwój Krakowa hamowany był przez powojenną dezorganizację, a później przez skutki wielkiego kryzysu ekonomicznego lat 1929—33. Wyrazem dojrzewania klasy robotniczej były wystąpienia z r. 1923 i 1936 oraz wielokierunkowa działalność społecznej lewicy tak na gruncie robotniczym, jak wśród młodzieży studenckiej, działalność skierowana przeciwko próbom faszyzacji życia społecznego.

 

 

 

1918 r.

Ukazywało się czasopismo literackie „Maski" (m. in. publikował tu Antoni Waśkowski i Tytus Czyżewski).

Zmarł poeta Lucjan Rydel (ur. 1870).

Po śmierci Juliusza Lea prezydentem Krakowa został wybrany Jan Kanty Federowicz (do r. 1924).

 

 

1918 —1919 r.

Na przełomie tych lat powstały w Krakowie pierwsze nielegalne komórki Komunistycznej Partii Robotniczej Polski (KPRP).

 

 

1919 r.

W czerwcu doszło do rozruchów spowodowanych' wzrostem cen i spekulacją artykułami żywnościowymi.

W październiku otwarto AKADEMIĘ GÓRNICZĄ, pierwszą uczelnię tego typu w odrodzonej Polsce (zob. r. 1923).

Bolesław Wallek-Walewski założył Towarzystwo Śpiewacze „Echo".

Zmarł Wilhelm Feldman (ur. 1868), historyk literatury, publicysta, redaktor „Krytyki".

Powstał teatr „Bagatela" reprezentujący kierunek farsowy; teatr ten upadł w r. 1925.

 

 

1920 r.

Pomnik Kościuszki dłuta Leopolda Marconiego, wykonany przed r. 1914, postawiony został na Wawelu; zburzony przez hitlerowców w r. 1940.

 

 

1921 r.

Zmarł Władysław Żeleński (ur. 1837), kompozytor, twórca Konserwatorium krakowskiego.

Na Wawel powróciły arrasy królewskie zwrócone przez rząd radziecki na mocy traktatu pokojowego, zawartego w Rydze (zob. r. 1960).

Celem zebrania odpowiedniego funduszu na odnowienie Zamku królewskiego na Wawelu zaczęto sprzedawać pamiątkowe cegiełki, wmurowywane w ścianę umocnień.

W Czyżynach powstało lotnisko wojskowe; w r. 1931 rozbudowano urządzenia portu lotniczego i stworzono lotnisko cywilne (zlikwidowane w jesieni 1963 r.).

W ramach nowego podziału administracyjnego powstało województwo krakowskie z siedzibą w Krakowie.

28 listopada miały miejsce manifestacje robotnicze, spowodowane podwyżkami czynszów mieszkaniowych.

Zorganizowany został w Krakowie Związek Młodzieży Komunistycznej, kierowany przez E. Fiałka i S. Marka.

 

 

1922 r.

Obok założonego w r. 1918 Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej powstał na terenie studenckim Niezależny Związek Akademicki Młodzieży Socjalistycznej „Życie", związany z ruchem komunistycznym. Rozwinął on żywą działalność; w r. 1932 decyzją władz UJ został rozwiązany. Później przez kilka lat działał nielegalnie.

Jako opozycja wobec prawicowego kierunku w PPS powstała w Krakowie Niezależna Socjalistyczna Partia Pracy; jej założycielem był dr B. Drobner; istniała do r. 1928.

Zbudowany został Pałac Prasy u zbiegu ul. Starowiślnej i Wielopole. Niebawem budynek stał się ośrodkiem koncernu wydawniczego IKC. Koncern ten, kierowany przez Mariana Dąbrowskiego, zmonopolizował prasę krakowską, a po roku 1926 stał się propagatorem polityki sanacyjnej. Prócz „Ilustrowanego Kuriera Codziennego" (nakład 200 000 egzemplarzy), który w r. 1926 wchłonął „Nową Reformę", wychodziła tu popołudniówka „Tempo Dnia" oraz szereg magazynów ilustrowanych.

Zmarł Napoleon Cybulski (ur. 1854), fizjolog, prof. UJ.

 

 

1923 r.

W kwietniu ukazał się pierwszy numer komunistycznego periodyku „Pług" (red. Paweł Sierankiewicz).

W maju, w ramach swej podróży po Polsce, przybył do Krakowa marszałek Ferdynand Foch.

Położono kamień węgielny pod budynek Akademii Górniczej w obecności prezydenta Rzeczypospolitej Stanisława Wojciechowskiego.

5—6 listopada miały miejsce rewolucyjne walki strajkowe zw. POWSTANIEM KRAKOWSKIM 1923 r. Pogarszająca się coraz bardziej sytuacja gospodarcza, drożyzna i spekulacja środkami żywnościowymi doprowadziły do masowych wystąpień, obejmujących całe województwo. Dnia 5 listopada ogłoszono strajk powszechny; przy ul. Dunajewskiego (obecnie l Maja) doszło do pierwszych starć między robotnikami a policją. 6 listopada wywiązały się krwawe walki z policją i z wojskiem obok Domu Robotniczego (przy ul. Dunajewskiego 5), podczas których robotnicy odpowiedzieli strzałami na atak kawalerii. Po stronie robotniczej padło 18 zabitych i kilkunastu rannych. W dniu tym przez kilka godzin miasto było całkowicie w rękach robotników. Skierowane przeciw reakcyjnemu rządowi Chjeno-Piasta wystąpienia nie przyniosły jednak zasadniczej zmiany w położeniu robotników.

 

 

1924 r.

Samowolne rozwiązanie przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Rady Miejskiej zapoczątkowało przewlekły spór samorządu z władzami centralnymi. W r. 1926 Najwyższy Trybunał Administracyjny uchylił decyzję Ministerstwa i we wrześniu reaktywowano Radę Miejską. Prezydentem został inż. Karol Rolle.

Powstała fabryka kosmetyków „Miraculum".

 

 

1925 r.

W Krakowie powstał Instytut Leczenia Radem.

Zmarł Feliks Manggha-Jasieński (ur. 1861), krytyk artystyczny i kolekcjoner sztuki wschodniej; jego zbiory znajdują się w Muzeum Narodowym w Krakowie.

 

 

1926 r.

Uruchomiona została Radiostacja krakowska, w r. 1936 przeniesiono ją do nowej siedziby przy ul. Wróblewskiego.

Powstały Zakłady Gumowe „Semperit" (zob. r. 1936).

 

 

1926—1927 r.

Kraków stał się ośrodkiem aktywnych grup literackich, skupiających się wokół „Gazety Literackiej" Jerzego Brauna i „Zwrotnicy" Tadeusza Peipera.

 

 

1927 r.

27 i 28 lipca odbył się uroczysty POGRZEB zwłok JULIUSZA SŁOWACKIEGO, sprowadzonych z Paryża do kraju. Szczątki poety spoczęły na Wawelu obok A. Mickiewicza.

Na Uniwersytecie zawiązała się Organizacja Niezależnej Młodzieży Ludowej ,,Orka", ściśle współpracująca z komunistycznym ruchem młodzieżowym; decyzją Senatu Akademickiego UJ została ona rozwiązana w r. 1932.

 

 

1928 r.

W wyborach do sejmu na 89000 oddanych w Krakowie głosów PPS zdobyła 24000, a BBWR — 28000 głosów.

Powstała Krakowska Fabryka Kabli.

 

 

1929 r.

Zmarł Jacek Malczewski (ur. 1855), wybitny malarz.

 

 

1930 r.

W czerwcu obradował w Krakowie kongres przedstawicieli partii politycznych lewicy i centrum (tzw. „Centrolew"). Reprezentowane na nim były: PPS, „Piast", „Wyzwolenie" i Chrześcijańska Demokracja. Sformułowany został program polityczny, oznaczający konsolidację sił demokratycznych w walce z faszyzacją kraju.

Odbył się zjazd naukowy im. Jana Kochanowskiego.

 

 

1931 r.

Rozbudowano i unowocześniono gmach Poczty Głównej.

 

 

1931 —1932 r.

Aktywizacja organizacji KPP w Krakowie; w r. 1932 doszło do jednolitofrontowej akcji pierwszomajowej.

 

 

1932 r.

Strajk robotników krakowskich skierowany przeciw zamachom rządu na ^ustawodawstwo socjalne.

Tadeusz Boy-Żeleński wydał tom felietonów Znaszli ten kraj, zawierający wspomnienia z czasów „Zielonego Balonika" i Młodej Polski.

 

 

1932 —1934 r.

Restauracja ołtarza Wita Stwosza w kościele Mariackim (zob. r. 1946 i 1957).

 

 

1933 r.

Ukończono budowę mostu na Wiśle (dziś im. T. Kościuszki).

Zmarł Stanisław Tomkowicz (ur. 1850), od r. 1894 konserwator miejski i badacz przeszłości Krakowa.

 

 

1933 —1934 r.

Ukończono połączenie kolejowe Krakowa z Warszawą przez Tunel (rozpoczęte w r. 1931).

W latach tych rozwijała się w Krakowie akcja jednolitego frontu klasy robotniczej, która oddziaływała poważnie na miejscowe środowisko intelektualne; powstał miesięcznik „Wieś i jej pieśń", później „Nowa Wieś" (red. Marian Czuchnowski).

 

 

1934 r.

Odbył się proces polityczny redaktorów wydawanej w r. 1932 w Krakowie „Myśli Społecznej", periodyku związanego z KPP.

Towarzystwo Miłośników Historii i Zabytków Krakowa rozpoczęło akcję odczytową (kierowaną przez Jerzego Dobrzyckiego).

Zmarł Adam Chmiel (ur. 1865), historyk i archiwariusz.

 

 

1935 r.

18 maja odbył się pogrzeb marszałka Józefa Piłsudskiego; zwłoki umieszczono w krypcie św. Leonarda w katedrze; w dwa lata później arcybiskup Adam Sapieha przeniósł je samowolnie do podziemi wieży Srebrnych Dzwonów. W czerwcu 1935 r. rozpoczęto sypanie kopca na Sowińcu; ukończono go w r. 1937.

 

 

1935 —1938 r.

 W Czyżynach zbudowana została Fabryka Wyrobów Tytoniowych.

 

 

1936 r.

ROK WIELKICH WALK ROBOTNICZYCH W KRAKOWIE. Rozpoczęły się one od wystąpień o podłożu ekonomicznym: od 2 marca trwał strajk okupacyjny w fabryce „Suchard"; 18 marca rozszerzył się on na załogę fabryki „Semperit"; 20 marca odbyła się demonstracja robotnicza, na którą policja odpowiedziała wtargnięciem do fabryki „Semperit" i usunięciem przemocą strajkujących (noc z 20 na 21 marca). Zwołany na 23 marca wielki wiec i demonstracja na pl. Matejki i ul. Basztowej (przed budynkiem Urzędu Wojewódzkiego) zgromadziły 20 000 osób i przekształciły się w wystąpienie antysanacyjne. Policja otwarła ogień do manifestujących, zabijając 10 i raniąc 45 osób. 25 marca odbył się manifestacyjny pogrzeb ofiar.

W czerwcu po raz pierwszy zorganizowane zostały „Dni Krakowa" jako festiwal kultury i sztuki.

W październiku otwarto wystawę jubileuszową na 60-lecie pracy malarskiej Wojciecha Kossaka (zm. 1942).

W listopadzie klasa robotnicza manifestacyjnie żegnała zmarłego Ignacego Daszyńskiego.

 

 

1937 r.

7 kwietnia odbył się pogrzeb Karola Szymanowskiego, zmarłego 29 marca w Lozannie.

W kwietniu, w związku z próbą opanowania Bratniej Pomocy Studentów UJ przez prawicowe elementy narodowodemokratyczne, doszło do strajku okupacyjnego młodzieży postępowej w I Domu Akademickim (dziś przy ul. S. Ziai).

Kraków był widownią strajków i manifestacji skierowanych przeciw sanacji. Były to wystąpienia solidarnościowe z trwającymi na Podkarpaciu strajkami chłopskimi.

 

 

1938 r.

Zmarł Konstanty Krumłowski (ur. 1872), autor licznych wodewilów, m. in. Królowej przedmieścia, oraz Klemens Bąkowski (ur. 1860), badacz przeszłości Krakowa.

Na Wawelu odkryto grób biskupa Maura (zm. 1118).

 

 

1939 r.

Pod przewodnictwem prof. F. Bujaka obradował w Krakowie zjazd inteligencji ludowej, związanej ze Stronnictwem Ludowym.

Oddana została do użytku szosa łącząca Kraków ze stolicą Tatr — Zakopanem.

 

 

 

 

[Home] [Historia] [Zabytki] [Tradycje] [Okolice] [Artykuły cz. I] [Artykuły cz. II] [Artykuły cz. III] [Galerie] [Kalendarz dziejów ..] [Pradzieje] [Przed lokacją] [Lokacja] [Rozkwit] [Złoty wiek] [Schyłek świetności] [Upadek] [Oświecenie] [Zwątpienie i nadzieja] [Pozorne państwo] [Panowanie austriackie] [Druga Rzeczpospolita] [Okupacja]